Đế Bá: Âm Nha sống qua vô số thời đại, rốt cuộc hắn đang theo đuổi trường sinh hay một thứ còn cao hơn?

Đế Bá: Âm Nha sống qua vô số thời đại, rốt cuộc hắn đang theo đuổi trường sinh hay một thứ còn cao hơn?

Trong tiên hiệp, trường sinh gần như là cái đích mặc định. Phàm nhân muốn sống thêm vài chục năm, tu sĩ muốn vượt sinh lão bệnh tử, cường giả đứng trên đỉnh thì muốn phá giới hạn thiên địa để thành tồn tại không bao giờ biến mất. Đế Bá cũng có đủ những kiểu người ấy. Nhưng đọc lâu, ta thấy Lý Thất Dạ không thuộc về bất kỳ kiểu nào trong số đó, và đó là chỗ bộ truyện thật sự khác. Một người đã từng tồn tại qua những năm tháng không đo đếm nổi dưới thân phận Âm Nha mà vẫn tiếp tục lao vào chỗ nguy hiểm nhất, thì rõ ràng "sống lâu" chưa bao giờ là thứ hắn đòi.

Muốn hiểu điều hắn đòi, phải quay lại đứa trẻ chăn dê năm ấy. Cậu bé bước nhầm vào Tiên Ma Động rồi bị biến thành Âm Nha, nghĩa là có được thọ nguyên vô tận nhưng đánh mất quyền làm chủ chính mình. Người ngoài nhìn vào hay gọi đó là cơ duyên. Ta thì thấy ngược lại: đó là bản án chung thân được trang trí bằng hai chữ "bất tử". Thử hỏi, sống mãi mà không được quyết định mình sống thế nào, ở đâu, làm gì, thì khác gì một thứ công cụ có tuổi thọ dài? Cho nên từ rất sớm, bài toán của Âm Nha không phải "làm sao sống lâu hơn" mà là "làm sao thôi bị người khác quyết định thay mình". Hai bài toán ấy nghe giống nhau nhưng dẫn đến hai cuộc đời hoàn toàn khác.

Chính ở đây ta thấy cái hay của cách xây dựng nhân vật. Với đa số người đuổi theo trường sinh, thời gian là mục tiêu. Với Lý Thất Dạ, thời gian chỉ là nguyên liệu, và hắn đã có quá nhiều nguyên liệu mà chưa bao giờ có thành phẩm mình muốn. Khi lấy lại thân thể, một người chỉ cần sống lâu hoàn toàn có thể dừng lại, tìm một nơi an toàn, tận hưởng những gì đã tích lũy qua bao thời đại, thỉnh thoảng cười nhạt nhìn thiên hạ tranh nhau. Nhưng hắn không làm thế. Hắn quay lại đối đầu những tồn tại mà ngay cả Tiên Đế cũng phải kiêng dè. Đó là lựa chọn của người nhắm tới thứ khác, không phải người sợ chết.

Vậy thứ khác ấy là gì? Theo cách hiểu của ta, đó là quyền tự quyết tuyệt đối với vận mệnh của mình, cộng với một khát vọng không chịu chấp nhận rằng có những giới hạn "vĩnh viễn không được vượt". Hai thứ này gắn chặt với nhau. Một người từng bị trói trong thân phận không thuộc về mình sẽ nhạy cảm đặc biệt với mọi kiểu trói buộc, kể cả khi sợi dây ấy khoác danh nghĩa trật tự hay quy luật của trời đất. Với hắn, một giới hạn tuyệt đối là một cái lồng khác, to hơn, đẹp hơn, nhưng vẫn là lồng. Nên mục tiêu của hắn lớn dần theo từng giai đoạn: từ thoát khỏi một nơi giam cụ thể, thành chống lại cả cái ý niệm rằng có kẻ nào đó được quyền định đoạt sinh tử của tất cả.

Cảnh hắn trò chuyện với Giản Văn Tâm là chỗ ta thích nhất để soi mục tiêu ấy. Nàng thông tuệ, là người hiểu hắn sâu nhất, và nàng không lấy việc vô địch làm đích sống. Nàng mong hắn dừng lại, sống một cuộc đời không nhất thiết phải đi đến tận cùng thế giới. Với phần đông người đọc, lời đề nghị ấy hợp lý đến mức khó cãi: đã trải bao nhiêu gian nan, có nơi bình yên thì ở lại thôi. Hắn từ chối. Điều đáng nói là hắn không hề phủ nhận giá trị của sự bình yên, cũng không khinh thường người chọn nó. Hắn chỉ biết mình không thể chọn con đường ấy cho bản thân. Giản Văn Tâm chấp nhận được một sinh mệnh hữu hạn. Hắn thì không chấp nhận được việc dừng trước một ranh giới mà mình biết còn bước qua được. Hai người không ai sai, chỉ là hai cách sống không đặt cạnh nhau được.

Còn trường sinh thì sao, nó có phải một loại hạnh phúc không? Với hắn, câu hỏi này nặng hơn bất kỳ nhân vật nào khác. Sống qua hàng triệu năm nghĩa là tiễn người hết đợt này đến đợt khác. Có người thành Tiên Đế, có người để lại đạo thống, có người chọn một đời bình thường rồi lặng lẽ khép lại, và hắn vẫn ở đó. Một người sống trăm năm chứng kiến vài thế hệ đổi thay. Một người sống triệu năm thì số lần chia ly lớn đến mức không còn chỗ để nhớ hết, vậy mà hắn vẫn nhớ Hắc Long Vương, vẫn nhớ Giản Văn Tâm. Chính cái nhớ đó mới là phần tàn nhẫn nhất của trường sinh: nó không dạy ta quên, nó chỉ dạy ta mang theo.

Đến đây có người sẽ bảo vậy hắn đang chiến đấu vì chúng sinh, vì muốn cứu cả thế gian khỏi đại kiếp. Ta không đồng ý với cách đọc quá thơm thảo đó. Nguyên tác không dựng hắn thành vị cứu thế chủ từ bi. Có lúc hắn nói thẳng rằng mình đang theo đuổi điều của mình. Chỉ là kết quả của việc theo đuổi ấy thường mở ra đường sống cho vô số sinh linh. Động cơ và hệ quả không phải một thứ, và ta thấy tác giả cố ý giữ khoảng cách đó. Một nhân vật không cần tự nhận là thánh nhân mới có thể làm những việc đáng nể. Ngược lại, chính việc hắn không giấu rằng mình đang đi vì ý chí riêng làm hắn thật hơn rất nhiều so với kiểu anh hùng lúc nào cũng nhân danh thiên hạ.

Có một chi tiết ta cho là chìa khóa của cả nhân vật: hắn không chấp nhận một giới hạn chỉ vì người đời gọi đó là đỉnh cao. Khi cả thiên hạ coi Tiên Đế là tận cùng, hắn nhìn thấy phía sau Tiên Đế vẫn còn đường. Khi những tồn tại cổ xưa cho rằng sống sót qua kỷ nguyên đã là thắng, hắn muốn đi xa hơn. Khi đứng trước những sức mạnh nằm trên cả các thế giới, hắn vẫn không muốn cúi đầu. Đây không phải sự ngạo mạn vô cớ. Nó là hệ quả logic của một người từng bị nhốt: ai đã nếm mùi lồng thì cả đời nghi ngờ mọi bức tường, kể cả bức tường được gọi là chân lý.

Tất nhiên, con đường như vậy không miễn phí. Nếu xem hạnh phúc là được ở bên người mình thương, Lý Thất Dạ đã trả giá quá đắt. Nếu xem thành tựu là chứng đạo và đứng đầu một thời đại, hắn đã có thể dừng từ lâu. Chỉ khi xem ý nghĩa cuộc đời là tự chọn đường và kiên trì tới cùng thì mọi quyết định của hắn mới nhất quán. Ta thấy không nên chỉ ngưỡng mộ mà bỏ qua cái giá, cũng không nên chỉ đếm mất mát rồi kết luận hắn đi sai. Hắn biết rõ mình không thể có tất cả và vẫn bước tiếp. Tác giả để chỗ này ở trạng thái không có đáp án an ủi, và ta nghĩ như thế mới đúng.

Gói lại, Âm Nha từng trường tồn nhưng đó không bao giờ là điều hắn muốn nhất. Hắn từng có thời gian gần như vô hạn mà không có quyền tự quyết, và đó là sự thiếu hụt nặng nhất đời hắn. Sau khi lấy lại thân thể, hắn không tiếp tục chỉ để sống thêm triệu năm, mà để đến được nơi những giới hạn từng trói mình không còn giữ được quyền lực tuyệt đối. Vì vậy ta cho rằng khát vọng lớn nhất của hắn không phải trường sinh, cũng chẳng đơn thuần là vô địch. Hắn muốn đi tới cuối con đường do chính mình chọn, dù cuối đường ấy không có gì bảo đảm rằng hắn sẽ thắng.

Nguồn: TIÊN HIỀN THƯ VIỆN