Thiên phú tuyệt đỉnh như Cố Tôn vẫn không thành Tiên Đế, vậy đạo tâm rốt cuộc đáng sợ ở chỗ nào?

Thiên phú tuyệt đỉnh như Cố Tôn vẫn không thành Tiên Đế, vậy đạo tâm rốt cuộc đáng sợ ở chỗ nào?

Đọc tiên hiệp lâu năm, người ta quen với một quy luật ngầm: nhân vật sinh ra càng kinh người thì đường càng rộng. Thánh thể thì cả tông môn nâng đỡ, huyết mạch cổ thì thiên hạ tranh giành, dị tượng ngay từ lúc mới sinh thì khỏi cần cố gắng cũng có kẻ quỳ dưới chân. Đế Bá lại hay chơi ngược quy luật đó. Qua miệng Lý Thất Dạ, tác giả liên tục đặt một câu hỏi khó chịu: nếu thiên phú quyết định tất cả, vì sao người đứng trên đỉnh không phải lúc nào cũng là người sinh ra đã ở trên đỉnh? Câu trả lời của bộ truyện là hai chữ đạo tâm, và ta thấy hai chữ ấy được nói rõ nhất qua cặp Đạp Không Tiên Đế và Cố Tôn.

Cần nói trước là thiên phú không hề vô giá trị. Cùng một bộ công pháp, thiên tài vài năm đã đạt chỗ người khác mất mấy chục năm, một lần ngộ có thể nhìn ra điều người thường phải nghiền ngẫm rất lâu. Đó là ưu thế thật, không ai chối. Vấn đề là con đường chứng đạo Tiên Đế trong Đế Bá không dài vài chục năm. Nó kéo qua những cuộc tranh đấu, phản bội, sinh tử và những biến cố không ai lường được. Trong đoạn đường ấy, thiên phú chỉ cho ngươi nhiều cơ hội hơn, còn việc ngươi dùng cơ hội đó ra sao thì thuộc về chuyện khác.

Hãy nghĩ một thiên tài chưa từng thua. Hắn có thể rất mạnh khi thắng liên tục, nhưng đến lần đầu gặp đối thủ vượt xa mình, sự tự tin dựng bằng chiến thắng sẽ còn lại bao nhiêu? Hãy nghĩ một người được cả tông môn nâng niu. Khi tông môn đổ, chỗ dựa mất, hắn còn đủ sức tự mình bước tiếp không? Những câu hỏi này không có lời đáp trên bảng thiên phú. Chúng chỉ có lời đáp trong lòng người.

Đạp Không Tiên Đế là ví dụ ta thấy đúng nhất. Theo những gì Lý Thất Dạ nói về hắn, thời trẻ Đạp Không từng thua nhiều đối thủ cùng thế hệ, những người lúc ấy được xem là sáng giá hơn hắn. Nếu chỉ nhìn vài cuộc giao đấu, hắn không phải kẻ nổi bật nhất. Nhưng hắn có một thứ mà Lý Thất Dạ công nhận: thua mà không gãy. Bị đánh bại thì tiếp tục tu luyện, bị đánh bại lần nữa thì vẫn đứng dậy, qua mỗi lần lại tìm ra chỗ thiếu của mình và vá lại. Đến khi cuộc tranh Thiên Mệnh khép lại, người gánh Thiên Mệnh là hắn, không phải những người từng thắng hắn.

Đó chính là cách ta hiểu đạo tâm: không phải người chưa từng thất bại, mà là người thất bại rồi vẫn không mất phương hướng. Thiên phú giúp ngươi vượt qua người khác, đạo tâm giúp ngươi tiếp tục đi khi người khác vượt qua ngươi. Hai điều ấy khác nhau, và có lẽ vì thế mà nhiều độc giả nhìn Đạp Không chỉ qua kết cục của hắn mới đánh giá sai nhân vật này.

Phía bên kia là Cố Tôn. Người này sở hữu thiên phú đáng sợ, được xếp vào hàng những thiên tài kiệt xuất của nhiều thời đại, trí tuệ và mưu tính khiến cả Lý Thất Dạ cũng không xem nhẹ. Hắn không thiếu thông minh, cũng không thiếu tham vọng, vậy mà không bước lên được ngôi Tiên Đế. Lý Thất Dạ đặt hai người cạnh nhau để chỉ ra chỗ khác biệt, và theo ta, chỗ khác biệt đó nằm ở cái hắn muốn thắng.

Cố Tôn quá giỏi tính toán thắng thua. Mục tiêu của hắn luôn có một cái bóng đứng sau: phải hơn Âm Nha, phải chứng minh mình làm được điều mà Âm Nha không thể ngăn. Mưu kế giúp hắn đi rất xa trên bàn cờ, nhưng con đường tu luyện có những đoạn mưu kế không giải quyết được. Khi mọi lựa chọn đều bị kéo về việc thắng một người cụ thể, người ấy vô tình biến đối thủ thành trung tâm cuộc đời mình. Lý Thất Dạ thì khác. Chiến thắng Cố Tôn chưa bao giờ là mục tiêu cuối cùng của hắn, chỉ là chuyện xảy ra trên đường. Với một người, đối thủ là điểm đến. Với người kia, đối thủ chỉ là một cột mốc. Sự khác biệt ấy đủ để hai người đi hai hướng khác hẳn.

Từ đây ta thấy quan niệm "đạo tâm là kiên trì" quá nông. Nếu chỉ cần không bỏ cuộc là chứng đạo thì ngoài kia vô số người kiên trì đã thành Tiên Đế từ lâu. Một người có thể bền bỉ vạn năm vì lòng đố kỵ, vì không muốn thua kẻ khác, và nghị lực ấy vẫn có thật. Nhưng nó đứng trên nền khác với nghị lực của người đã nhìn rõ con đường mình muốn đi. Ta chia đạo tâm thành hai tầng. Tầng thứ nhất là không dễ bị ngoại vật lay chuyển. Tầng thứ hai là biết rõ mình muốn gì và chấp nhận trả giá cho điều đó. Tầng thứ nhất giữ cho người ta không ngã, tầng thứ hai cho người ta biết đang đi về đâu.

Lý Thất Dạ có cả hai tầng, và ở tầng thứ hai hắn gần như không ai sánh nổi. Từ khi bị biến thành Âm Nha, hắn bị giam trong hình hài không phải của mình, không có quyền tự do trọn vẹn, không thể trở về thân thể của một người bình thường. Hắn không chấp nhận. Qua từng thời đại, hắn tích lũy tri thức, xây nền tảng, đặt quân cờ cho một mục tiêu còn xa hơn việc thoát khỏi Tiên Ma Động. Đến khi lấy lại thân thể, hắn cũng không dừng. Điều làm ta rùng mình là hắn giữ được phương hướng đó xuyên qua những lần thế giới quanh hắn đổi thay hoàn toàn. Muốn làm được thế phải hiểu bản thân đến mức đáng sợ: biết mình muốn gì, biết mình chịu mất gì, biết giới hạn nào mình không bước qua.

Có người sẽ hỏi vậy đạo tâm có thay được tài nguyên không. Ta nghĩ không nên hiểu theo nghĩa đó. Không có công pháp hợp, không có điều kiện, không có cơ hội chạm tới đại đạo thì người có đạo tâm vững đến mấy cũng bị bó. Đế Bá không phải truyện chỉ cần quyết tâm là bẻ cong chênh lệch. Nhưng tài nguyên chỉ giúp ngươi đi nhanh, còn đạo tâm quyết định ngươi còn tiếp tục khi mọi lợi thế ban đầu đã mất hay không. Thiên phú tốt, tài nguyên nhiều thì giai đoạn đầu rất dễ tiến. Đến khi chạm những giới hạn không ai có thể chỉ đường, thứ quyết định chỉ còn là bản thân ngươi. Tới chỗ đó, một viên đan dược chưa chắc giúp được gì, và một bộ công pháp vô địch cũng không trả lời hộ câu hỏi ngươi có dám đi tiếp không.

Điều thú vị là cách tác giả cho hai nhân vật này cùng xuất hiện trong lời Lý Thất Dạ. Hắn không dùng Cố Tôn để hạ thấp thiên phú, cũng không tôn Đạp Không lên thành thánh. Hắn chỉ đặt hai con đường cạnh nhau để người nghe tự nhìn ra. Một người mang thiên phú đi vào bế tắc vì quá nhìn vào người khác. Một người mang vết thua đi đến đỉnh vì chỉ nhìn vào con đường của mình. Nếu có chỗ nào ta muốn người mới đọc nhớ nhất, thì đó là chỗ này.

Cuối cùng, ta nghĩ câu "đạo tâm quan trọng hơn thiên phú" nên được đọc với một chữ "sau cùng". Ở khởi đầu, thiên phú thắng. Ở giữa đường, hai thứ giằng co nhau. Còn ở đoạn cuối, khi không còn ai chỉ đường và mọi ưu thế đã cạn, đạo tâm mới là thứ còn lại. Đạp Không không phải nhân vật hoàn hảo, về sau hắn còn sai một bước lớn, nhưng chính con đường lên của hắn là minh chứng rõ nhất cho điều Đế Bá muốn nói. Còn Cố Tôn nhắc ta rằng một người có thể thông minh đến tận cùng mà vẫn lạc đường nếu để đối thủ viết hộ mục tiêu của mình.

Nguồn: TIÊN HIỀN THƯ VIỆN