KHI ĐÃ SỐNG HÀNG VẠN NĂM, CON NGƯỜI CÒN LÀ CON NGƯỜI?

Nếu một con người có thể sống hàng vạn năm, chứng kiến vô số nền văn minh sinh ra rồi biến mất, nhìn những người mình yêu thương lần lượt qua đời và thay đổi cả ký ức, cảm xúc lẫn cách nhìn về thế giới, điều gì còn khiến họ là “con người”? Tuổi thọ kéo dài vô hạn có thể đánh bại cái chết, nhưng đồng thời cũng đặt ra một câu hỏi sâu sắc hơn: liệu nó có làm con người đánh mất chính mình?

Con người được định nghĩa bằng điều gì?

Khi nói một người là “con người”, chúng ta thường nghĩ đến một cơ thể sinh học thuộc loài Homo sapiens. Nhưng trong triết học, bản chất của con người không chỉ nằm ở hình hài.

Con người còn được tạo nên bởi ký ức, cảm xúc, các mối quan hệ, giá trị đạo đức, ý thức về bản thân và những trải nghiệm đã đi qua.

Một đứa trẻ và một người trưởng thành có cùng một cơ thể về mặt sinh học, nhưng cách họ suy nghĩ, cảm nhận và nhìn nhận thế giới hoàn toàn khác nhau. Con người thay đổi liên tục theo thời gian nhưng vẫn được xem là cùng một cá nhân.

Vấn đề trở nên phức tạp khi khoảng thời gian ấy không còn là vài chục hay một trăm năm, mà là hàng nghìn, thậm chí hàng vạn năm.

Nếu một người sống lâu đến mức mọi ký ức về thời thơ ấu chỉ còn là những mảnh vụn, tất cả những người từng thân thiết đều đã biến mất, ngôn ngữ họ từng sử dụng đã trở thành ngôn ngữ cổ, quê hương đã thay đổi hoàn toàn, thì liệu người đó còn giống con người ban đầu?

Cơ thể có thể vẫn là một.

Nhưng “con người” bên trong có thể đã trở thành một thứ hoàn toàn khác.

Hàng vạn năm có thể làm biến đổi tâm trí

Một trong những vấn đề lớn nhất của trường sinh không phải là cơ thể mà là tâm trí.

Con người hiện tại được hình thành bởi một chuỗi trải nghiệm tương đối ngắn. Một đời người có thể kéo dài vài chục năm, đủ để một cá nhân xây dựng ký ức, quan hệ, niềm tin và bản sắc.

Nhưng hàng vạn năm là một khoảng thời gian gần như không thể hình dung.

Trong một khoảng thời gian như vậy, một người có thể chứng kiến vô số cuộc chiến, sự thay đổi của chế độ, sự trỗi dậy và sụp đổ của nền văn minh, những tiến bộ khoa học không thể tưởng tượng và những biến đổi xã hội sâu sắc.

Điều đáng chú ý là con người không chỉ nhớ những trải nghiệm ấy. Họ còn bị chúng thay đổi.

Một người từng yêu sâu sắc có thể trở nên thận trọng sau một lần mất mát. Một người từng tin tưởng tuyệt đối có thể trở nên hoài nghi sau nhiều thế kỷ chứng kiến những lời hứa bị phá vỡ.

Sau hàng nghìn năm, những thay đổi ấy có thể tích lũy đến mức bản thân người đó không còn nhận ra con người mà mình từng là.

Trường sinh vì vậy có thể tạo ra một nghịch lý:

Muốn sống mãi, con người phải chấp nhận rằng mình sẽ không thể mãi là chính mình.

Ký ức: nền móng hay gánh nặng?

Nếu sống hàng vạn năm, ký ức sẽ trở thành một vấn đề đặc biệt.

Con người hiện tại vốn đã có xu hướng quên đi phần lớn những gì từng xảy ra. Nhiều kỷ niệm từ thời thơ ấu mờ dần theo năm tháng. Những người từng quan trọng có thể trở thành những cái tên xa xôi.

Một người sống hàng vạn năm sẽ phải đối mặt với quy mô ký ức hoàn toàn khác.

Nếu họ nhớ tất cả, tâm trí có thể trở thành một kho lưu trữ khổng lồ chứa vô số con người, địa điểm và sự kiện đã biến mất.

Nhưng nếu họ quên, thì một vấn đề khác xuất hiện.

Nếu một người quên gần như toàn bộ cuộc đời mình, điều gì chứng minh họ vẫn là người đã sống cuộc đời ấy?

Giả sử một người từng có một người vợ mà họ yêu sâu sắc cách đây năm nghìn năm. Sau hàng nghìn năm, khuôn mặt, giọng nói và cảm giác về người ấy đều biến mất khỏi ký ức.

Về mặt sinh học, người trường sinh vẫn là cùng một cá thể.

Nhưng về mặt tâm lý, có thể họ đã trở thành một con người hoàn toàn khác.

Điều này cho thấy ký ức vừa là thứ duy trì bản sắc cá nhân, vừa có thể trở thành gánh nặng đối với một sinh mệnh bất tử.

Khi mọi người đều chết trước mình

Có lẽ điều thay đổi mạnh mẽ nhất đối với một người sống hàng vạn năm là mối quan hệ với sự mất mát.

Một đời người bình thường vốn đã phải chứng kiến người thân qua đời. Nhưng với một người trường sinh, sự mất mát có thể lặp lại hàng nghìn lần.

Bạn bè chết.

Gia đình chết.

Người yêu chết.

Con cháu chết.

Nền văn minh mà mình từng biết cũng có thể biến mất.

Sau hàng nghìn năm, người trường sinh có thể phải chứng kiến lịch sử lặp lại vô số lần: những thành phố được xây dựng rồi sụp đổ, những đế chế xuất hiện rồi biến mất, những thế hệ sinh ra rồi chết đi.

Khi ấy, cái chết của một cá nhân có thể không còn mang ý nghĩa giống như trước.

Đây là một khả năng đáng suy ngẫm: trường sinh có thể làm thay đổi cách con người cảm nhận sự sống của người khác.

Không nhất thiết họ trở nên vô cảm. Nhưng khoảng cách giữa một người sống vài chục năm và một người đã sống hàng vạn năm có thể quá lớn để họ còn nhìn thời gian theo cùng một cách.

Một năm đối với người bình thường là một khoảng thời gian đáng kể.

Với một người đã sống mười nghìn năm, một năm có thể chỉ là một khoảnh khắc.

Khi đạo đức cũng thay đổi

Thời gian không chỉ thay đổi cảm xúc. Nó có thể thay đổi cả đạo đức.

Các giá trị xã hội không bất biến. Điều được xem là đúng trong một thời đại có thể trở nên xa lạ hoặc thậm chí bị phản đối trong một thời đại khác.

Một người sống hàng vạn năm sẽ chứng kiến vô số lần thay đổi như vậy.

Những quy tắc đạo đức mà họ từng tin tưởng có thể bị lịch sử phủ nhận. Những điều từng bị xem là bình thường có thể trở thành không thể chấp nhận. Những điều từng bị cấm đoán có thể trở thành quyền cơ bản.

Khi đó, người trường sinh sẽ phải liên tục lựa chọn: giữ lại những giá trị của quá khứ hay thay đổi để thích nghi với hiện tại?

Nếu họ giữ nguyên tất cả, họ có thể trở thành một “di tích sống” của quá khứ.

Nếu họ thay đổi hoàn toàn, họ lại có nguy cơ đánh mất bản sắc ban đầu.

Trường sinh vì thế không chỉ là cuộc chiến chống lại thời gian. Nó còn là cuộc thương lượng liên tục giữa quá khứ và hiện tại.

Vậy người sống hàng vạn năm có còn là con người?

Không có một câu trả lời tuyệt đối.

Nếu “con người” được hiểu theo nghĩa sinh học, họ vẫn có thể là con người.

Nhưng nếu con người được định nghĩa bởi ký ức, cảm xúc, các mối quan hệ và ý thức về bản thân, câu hỏi trở nên phức tạp hơn.

Có thể sau hàng vạn năm, họ vẫn là con người — nhưng không còn là con người của ngày đầu tiên.

Điều này thực ra không hoàn toàn xa lạ.

Ngay cả một người sống tám mươi năm cũng thay đổi rất nhiều. Đứa trẻ mười tuổi, người trưởng thành ba mươi tuổi và người già tám mươi tuổi có thể có những mong muốn, niềm tin và cách nhìn thế giới rất khác nhau.

Điểm khác biệt chỉ nằm ở quy mô.

Nếu vài chục năm có thể biến đổi một con người, thì hàng vạn năm có thể biến đổi họ đến mức gần như không thể nhận ra.

Trường sinh có thể là sự sống hay một dạng tồn tại khác?

Đây chính là nghịch lý sâu sắc nhất của trường sinh.

Con người mong muốn sống mãi vì sợ mất đi bản thân.

Nhưng nếu để sống mãi, bản thân phải thay đổi đến mức không còn giống con người ban đầu, vậy thứ được bảo tồn thực sự là gì?

Cơ thể? Ký ức? Ý thức? Hay chỉ là một chuỗi liên tục của những thay đổi?

Có thể trường sinh không phải là giữ nguyên một con người qua hàng vạn năm.

Có thể trường sinh chỉ là để một dòng ý thức liên tục biến đổi nhưng không bao giờ kết thúc.

Và nếu vậy, câu hỏi “người ấy có còn là con người không?” có thể không quan trọng bằng một câu hỏi khác:

Sau hàng vạn năm, họ còn muốn được gọi là con người hay không?

Bởi con người vốn là sinh vật của sự thay đổi. Tuổi thơ biến mất để nhường chỗ cho tuổi trưởng thành. Những niềm tin cũ bị thay thế bởi những nhận thức mới. Những người từng quan trọng rời khỏi cuộc đời, trong khi những người mới xuất hiện.

Trường sinh chỉ kéo dài quá trình ấy đến một quy mô cực đoan.

Có lẽ điều đáng sợ nhất của bất tử không phải là phải sống quá lâu.

Mà là phải chứng kiến chính mình thay đổi vô số lần, cho đến một ngày nhìn lại và nhận ra người từng khao khát bất tử đã không còn tồn tại nữa.

Và đó là nghịch lý cuối cùng của trường sinh:

Con người tìm kiếm sự bất tử để không đánh mất chính mình, nhưng chính sự bất tử có thể khiến họ trở thành một người khác.

Nguồn: TIÊN HIỀN THƯ VIỆN