Đế Bá: Nếu đã biết trước vạn cổ, vì sao Lý Thất Dạ vẫn để người bên cạnh rơi vào hiểm cảnh?

Đế Bá: Nếu đã biết trước vạn cổ, vì sao Lý Thất Dạ vẫn để người bên cạnh rơi vào hiểm cảnh?

Theo dõi hành trình của hắn qua Cửu Giới, Thập Tam Châu rồi đến những thế giới cao hơn, người đọc không tránh khỏi một nghịch lý. Hắn là Đế Sư sống qua hàng triệu năm, thông hiểu cổ kim, biết cạm bẫy của từng cấm địa và luôn đi trước kẻ thù nhiều bước. Với tầm nhìn như thế, người đi theo hắn lẽ ra phải an toàn tuyệt đối. Nhưng trong truyện, đệ tử của hắn có lúc bị đánh trọng thương, người thân cận từng bị kẻ thù bắt giữ để uy hiếp, và những bậc anh kiệt đi theo hắn qua nhiều thời đại cuối cùng vẫn có người bỏ mạng trên chiến trường.

Từ đó có hai kiểu quy kết. Kiểu thứ nhất cho rằng "biết trước vạn cổ" chỉ là lời thổi phồng, hắn không đủ sức bảo vệ người của mình. Kiểu thứ hai nặng nề hơn: hắn biết hết, nhưng với bản chất của kẻ bày cờ, hắn cố tình để người ta vào chỗ chết vì đại cục. Tôi cho rằng cả hai đều chưa chạm tới bản chất. Theo cách đọc của tôi, chuyện này là kết quả của ba điều: ranh giới giữa hiểu biết sâu và toàn tri, triết lý nuôi dạy của một người thầy, và sự tôn trọng ý chí tự do của những người đã trưởng thành.

Hiểu biết sâu không phải toàn tri

Sai lầm đầu tiên là thần thánh hóa hắn thành một đấng biết trước từng giây tương lai. Sự uyên bác của hắn không phải tiên tri máy móc. Đó là trí tuệ đúc từ kinh nghiệm triệu năm, từ sự hiểu biết quy luật nhân quả và từ những bố cục đặt sẵn. Hắn nhìn một tòa cổ mộ mà biết cơ quan vì chính hắn từng góp tay dựng nó. Hắn đoán được bước đi của một đạo thống vì hắn hiểu công pháp và tâm tính của tổ tiên họ. Nhưng thế giới Đế Bá là một thế giới đông người, mỗi người có tư duy riêng, và tác giả không viết nó như một kịch bản đã định. Khi ván cờ diễn ra giữa những kẻ có trí tuệ, biến số và sự phản bội luôn có thể xuất hiện, và không ai kiểm soát được hoàn toàn.

Ví dụ đau nhất là biến cố liên quan đến Tiên Ma Động. Hắc Long Vương và đội quân của ông đã đánh đổi quá nhiều, kể cả sinh mạng, để đưa chân thân của hắn thoát khỏi nơi ấy. Trong lúc hắn còn bị giam và không thể trực tiếp phản kháng, cái giá cho cuộc giải cứu đó là toàn quân của người học trò hắn quý. Nếu hắn có thể điều khiển mọi biến số bằng một cái búng tay, rõ ràng đã không có kết cục ấy. Người đọc nào còn nhớ cảnh hắn đốt vàng mã, lặng lẽ ghi nhớ món nợ này sẽ hiểu đó không phải thất bại mà hắn chủ ý chấp nhận. Đó là một vết thương hắn mang theo suốt chặng đường.

Thừa nhận hắn có lúc bị động không làm hắn nhỏ đi. Ngược lại, nó làm thế giới trong truyện có sức nặng hơn. Một nhân vật biết hết và làm được hết sẽ làm mọi mất mát trở nên vô nghĩa. Một nhân vật biết rất nhiều, làm được rất nhiều, nhưng vẫn mất người thân thì mới làm mất mát có trọng lượng.

Bảo vệ và bao bọc là hai chuyện khác nhau

Nhưng khi hắn đã lấy lại thân thể và có sức mạnh áp đảo, vì sao vẫn để đệ tử xông pha hiểm cảnh? Câu trả lời nằm ở cách hắn dạy. Những đệ tử đầu tiên mà hắn dẫn đi lịch luyện không được hắn dọn đường sạch sẽ. Với sức mạnh của mình, hắn hoàn toàn có thể quét hết nguy hiểm và biến chuyến đi thành một buổi dã ngoại an toàn. Hắn không làm thế. Hắn vạch ra khu vực cho họ rèn luyện, để họ tự cầm binh khí chiến đấu, còn mình đứng phía sau quan sát và giữ lại một lằn ranh sinh cơ cuối cùng để họ không bị những tồn tại vượt cấp giết một cách vô nghĩa.

Lý do khá rõ nếu nhìn từ trải nghiệm của hắn. Hắn đã thấy biết bao đạo thống sụp đổ sau khi vị tổ sư khuất bóng. Những người con cháu được bao bọc quá kỹ dưới bóng đại thụ chưa từng biết mùi máu, nên khi cây đổ, họ bị kẻ thù xé tan như bầy cừu non. Từ đó hắn phân biệt rất rạch ròi giữa bảo vệ và bao bọc. Bảo vệ là đứng ở chỗ nguy hiểm nhất và chắn những thứ sẽ hủy diệt người ta. Bao bọc là lấy hết mọi thử thách của người ta, để rồi chính điều đó biến họ thành kẻ yếu đuối. Hắn muốn nuôi những người có thể tự chống một bầu trời khi hắn đã rời đi, không phải những con thú cưng chờ được ban đan dược.

Nên nói thẳng rằng cách dạy này có giá của nó. Có những lúc người học trò bị thương nặng, và nhìn từ ngoài vào, hắn thật sự có vẻ lạnh. Một người đọc nhạy cảm sẽ đặt câu hỏi: liệu có cách nào ít máu hơn không? Tôi nghĩ tác giả cố ý để câu hỏi ấy mở. Hắn chọn con đường cứng vì hắn tin vào nó, nhưng không có gì bảo đảm đó là con đường duy nhất đúng, và cái giá được tính bằng thương tích thật.

Chạm vào người thân là chạm vảy ngược

Tuy nhiên, thả đệ tử vào thử thách không có nghĩa là hắn mặc kệ sống chết của họ, càng không có nghĩa là hắn để kẻ ngoài dùng người của hắn làm con tin. Người đọc nhìn vẻ mặt bình thản của hắn nên dễ nghĩ hắn lạnh máu với bạn bè. Thực tế, giữa hai tình huống có một ranh giới rất rõ. Khi đệ tử bước lên một cuộc đấu công bằng hoặc vào bí cảnh rèn luyện, bị thương là cái giá của việc trưởng thành, và hắn không can thiệp. Nhưng nếu ai đó dùng thủ đoạn hèn hạ, bắt người thân cận không có sức phản kháng để uy hiếp, thì kẻ đó đã chạm vào vảy ngược của hắn.

Trong những lần như vậy, phản ứng của hắn thường không ồn ào. Hắn hỏi lạnh lùng xem vì sao người được giao trông coi lại để xảy ra sơ suất, rồi tự mình ra tay giải quyết đến cùng. Sự bình tĩnh ấy không phải vô tâm, mà là sự yên ắng của cơn bão trước khi quét sạch kẻ gây chuyện. Hắn có thể để người bên cạnh đi trên con đường gai, nhưng phía sau họ luôn có một bức tường mà kẻ ngoài không được phép đụng tới.

Tôn trọng quyền tự chọn của những người đã trưởng thành

Cuối cùng là câu hỏi nặng nhất: vì sao những bậc cường giả đi theo hắn qua nhiều thời đại vẫn có người chết trận mà hắn không giữ lại. Ở đây phải chạm vào tầng sâu của truyện: sự tôn trọng tuyệt đối dành cho quyền tự quyết của người đồng chí. Khi một đệ tử hay bạn đồng hành đã trưởng thành, đã lên hàng Đế, Đạo Quân hay đứng trên đỉnh thế giới, họ không còn là đứa trẻ cần người cầm tay chỉ việc. Họ có lý tưởng, có kiêu hãnh và có con đường riêng.

Khi chuẩn bị cho những chặng đường sinh tử cuối cùng, hắn đóng vai người mở đường và dựng phương tiện, nhưng không ép ai phải đi cùng. Ai muốn ở lại làm chủ một phương, hưởng hương hỏa dài lâu, hắn chúc phúc. Ai sẵn sàng đặt sinh tử sang bên để cùng hắn bước vào bóng tối phía trước, hắn đón như chiến hữu ngang hàng. Chính vì xem họ là những linh hồn tự do chứ không phải người hầu thuộc quyền sở hữu của mình, nên khi họ chọn đốt cháy bản thân vì sứ mệnh và tín niệm riêng, hắn dù đau đến đâu cũng không dùng quyền lực để tước đi quyết định ấy. Bắt một vị anh hùng phải sống dưới cái bóng che chở của người khác đôi khi còn là sự sỉ nhục lớn hơn cái chết. Hiểu được điều đó, ta mới thấy cái "buông tay" của hắn nặng như thế nào, nó là cách tôn trọng chứ không phải sự thờ ơ.

Nguồn: TIÊN HIỀN THƯ VIỆN