Đế Bá: Lý Thất Dạ có thực sự không sợ chết, hay hắn còn sợ một điều đáng sợ hơn cái chết?

Đế Bá: Lý Thất Dạ có thực sự không sợ chết, hay hắn còn sợ một điều đáng sợ hơn cái chết?

Rất nhiều người đọc Đế Bá đến vài trăm chương là đóng khung Lý Thất Dạ vào hình ảnh một kẻ không biết sợ. Hắn đứng trước cường giả kinh thiên động địa mà sắc mặt không đổi, bước vào cấm địa khiến người khác nghe tên đã run, thậm chí dám lấy chính mạng mình ra làm một phần của kế hoạch. Từ đó người ta kết luận hắn chẳng sợ chết. Ta từng nghĩ vậy, đến khi đọc lại những đoạn hắn tự thừa nhận mình sợ, và mới thấy cách đóng khung ấy quá nông. Nhân vật này phức tạp hơn nhiều so với vẻ ngoài bình thản.

Trước hết cần tách hai trạng thái hay bị gộp làm một. Không sợ là một chuyện, biết sợ mà vẫn làm là chuyện khác. Một người không biết đối thủ đáng sợ đến đâu có thể rất can đảm, nhưng đó là can đảm của sự thiếu hiểu biết. Một người biết rõ mình có thể thua, hiểu rõ cái giá, rồi vẫn chọn bước vào thì mới là can đảm theo nghĩa nặng ký. Lý Thất Dạ thuộc loại sau. Hắn hiểu thế giới tu luyện hơn hầu hết người quanh mình: biết có những tồn tại vượt Tiên Đế, biết cấm địa có thể mang hậu quả khó tưởng tượng, biết có những thủ đoạn không khống chế được bằng tu vi. Chính vì biết nhiều như vậy nên mỗi lần hắn dấn thân mới có sức nặng, chứ không phải vì hắn thiếu một giác quan về nguy hiểm.

Điều hay là hắn không giấu chuyện đó. Khi bàn đến một canh bạc liên quan sinh tử, hắn thẳng thắn thừa nhận mình sợ chết, và ta thấy đó là một chi tiết đắt giá. Nó phá vỡ hình dung quen thuộc về kiểu nhân vật chính vô địch lạnh lùng. Sau khi lấy lại thân thể, hắn không còn ở trạng thái trường tồn bất diệt như thời Âm Nha, nên cái chết không còn là khái niệm xa xôi. Nếu hắn ngã xuống, thứ mất không chỉ là một sinh mệnh. Đó còn là cả những bố cục chuẩn bị qua vô số thời đại, là công sức của hắn, là sự hy sinh của những người đã trả giá để hắn có ngày trở lại. Chết giữa đường nghĩa là tất cả đổ xuống một câu chuyện chưa bao giờ được kể xong.

Tuy vậy, nếu hỏi hắn sợ điều gì nhất, ta không nghĩ đáp án là cái chết đơn thuần. Ta nghiêng về một nỗi sợ khác, gắn với thân phận Âm Nha: sợ mất quyền lựa chọn, sợ bị giam, sợ sống tiếp trong một hình hài mà mình không chủ động. Với phần lớn tu sĩ, sống hay chết là ranh giới lớn nhất. Với hắn, thứ đã từng nếm trải ở phía bên kia ranh giới ấy còn tệ hơn: những năm tháng tồn tại nhưng không thuộc về mình. Cái chết ít nhất là kết thúc, còn bị tước quyền tự quyết thì vẫn kéo dài. Nếu phải chọn một khoảnh khắc đáng sợ nhất trong quá khứ của hắn, ta sẽ không chọn trận đánh nào, mà chọn quãng thời gian bị buộc phải tồn tại trong thân phận không do mình chọn.

Điều này giải thích vì sao hắn không dừng lại dù thừa nhận mình sợ. Một người chỉ quan tâm sinh tồn sẽ tìm đường an toàn, nhưng hắn thì không. Nhiều lần hắn nói rõ muốn đi tới tận cùng con đường, kể cả khi kết cục chưa ai bảo đảm. Chi tiết này làm ta nhớ nhất khi nghĩ đến cảnh hắn đứng trước mộ Giản Văn Tâm: hắn hiểu hành trình ấy chứa đầy ẩn số, hiểu rằng mình có thể trả giá bằng tất cả, và vẫn chọn đi. Dừng lại với hắn không phải là nghỉ ngơi, mà là thừa nhận một giới hạn mà chính hắn chưa từng thật sự chấp nhận. Một người đã bị giam một lần sẽ không dễ dàng tự bước vào một cái lồng thứ hai, dù lồng ấy mang tên an toàn.

Cần nói thêm rằng việc không dừng lại không đồng nghĩa với liều mạng. Đọc kỹ sẽ thấy hắn chuẩn bị cực kỳ kỹ lưỡng, tính nhiều phương án, tìm hiểu giới hạn của đối thủ và của cả thế giới trước khi ra tay. Hắn không tìm đến cái chết như một sự giải thoát, cũng không đánh cược mù quáng. Cái làm hành trình này đáng đọc nằm ở sự kết hợp giữa thận trọng và quyết tâm. Thận trọng để giảm xác suất thất bại, quyết tâm để không rút lui khi xác suất ấy còn khác không. Thiếu một trong hai, nhân vật sẽ thành một kẻ nhút nhát hoặc một kẻ bốc đồng, cả hai đều kém hấp dẫn hơn nhiều.

Đạo tâm trong bối cảnh này nên hiểu thế nào? Ta không cho rằng đạo tâm là xóa sạch cảm xúc. Trong những phần sau của truyện, hắn bàn về đau khổ, tuyệt vọng, sợ hãi, mất mát tất cả, và không hề coi những thứ ấy là chuyện nhỏ chỉ vì mình tu vi cao. Hắn hiểu chúng có thể bẻ gãy một con người. Nhưng người có đạo tâm vững vẫn có thể đi qua. Cách đọc hợp lý nhất, theo ta, là hắn không phủ nhận nỗi sợ, chỉ không để nỗi sợ làm chủ quyết định cuối cùng. Anh có thể lo, có thể đau, có thể biết rõ rủi ro phải trả bằng mạng, nhưng người đặt bút ký tên vẫn là chính anh. Đó mới là nghĩa thật của chữ "đạo tâm", không phải sự vô cảm.

Còn một nỗi sợ nữa mà ta cho là sâu hơn cả hai nỗi sợ trên: sợ tiếp tục tồn tại mà không còn là chính mình. Đế Bá không thiếu những kẻ vì theo đuổi trường sinh mà đi vào đường cực đoan. Họ giữ mạng bằng mọi giá, hy sinh những thứ từng có ý nghĩa, kéo dài sinh mệnh nhưng đánh mất nguyên tắc ban đầu. Đó là một dạng chết khác, chết mà còn thở. Mỗi khi hắn bàn về những kẻ nhân danh cứu thế mà hy sinh chúng sinh để mình tồn tại, hắn đều đặt ra câu hỏi về cái giá và ai là người gánh cái giá ấy. Hắn không xem sống kéo dài vô hạn là lý do đủ để biện minh cho mọi hành động. Với ta, đây là chỗ nhân vật thể hiện rõ nhất nỗi sợ thật sự của mình: sợ trở thành thứ mà chính hắn từng căm ghét.

Nói thêm về chuyện mất người thân, ta không dám khẳng định đó là nỗi sợ lớn nhất của hắn, nhưng chắc chắn nó có đè lên hắn. Hắc Long Vương ngã xuống trong biến cố Tiên Ma Động. Giản Văn Tâm rời khỏi thế gian. Hồng Thiên Nữ Đế từng đi cùng hắn một đoạn dài rồi chia đường. Hắn vẫn nhớ từng người. Nếu hoàn toàn nguội lạnh, những ký ức ấy đã không khiến hắn nhiều lần khựng lại. Có người bảo hắn cố chấp vì vẫn đi dù biết còn mất thêm. Có người bảo đó là đạo tâm không lay chuyển. Ta cho rằng cả hai đều đúng một phần, vì hắn biết tình nghĩa đáng quý nhưng không thể sống một cuộc đời hoàn toàn khác chỉ để tránh mất mát. Đó là cái giá của việc có một con đường thật sự riêng.

Vậy sự can đảm của Lý Thất Dạ nằm ở đâu? Theo ta, nằm ở chỗ hắn nhìn thẳng vào hậu quả rồi mới hành động. Người không biết mình có thể chết mà lao vào nguy hiểm thì chưa chắc đáng nể. Người biết đường có thể kết thúc bằng thất bại, từng nếm nhiều đau khổ, hiểu cái chết không phải thứ nhẹ nhàng, mà vẫn chọn bước tiếp thì ý chí ấy mới có trọng lượng. Hắn không hành động bốc đồng trong những bố cục lớn. Hắn chuẩn bị lâu, tính kỹ, nhưng đến khi thời khắc phải chọn tới, hắn không thể ở mãi trong trạng thái chuẩn bị. Phải bước vào. Đạo tâm lộ ra không phải khi mọi thứ nằm trong tay, mà khi đã làm hết sức có thể mà tương lai vẫn còn khoảng trống.

Gói lại, Lý Thất Dạ không phải kẻ không sợ chết, chính nguyên tác đã để hắn tự nói điều đó. Nhưng với một người từng bị biến thành Âm Nha, có thứ đáng sợ hơn cả cái chết: mất quyền lựa chọn, mất chính mình, phải sống dưới những giới hạn không thể phản kháng. Hắn có thể chấp nhận cái giá của một trận chiến. Hắn không chấp nhận phải dừng chỉ vì có kẻ tự cho mình quyền quyết định vận mệnh của hắn. Đó là lý do ta không gọi hắn là người không biết sợ. Hắn là người hiểu rõ nỗi sợ của mình, và không để nó trở thành chủ nhân của cuộc đời.

Nguồn: TIÊN HIỀN THƯ VIỆN