Đế Bá: Lý Thất Dạ cả đời không chịu cúi đầu: Là bản lĩnh vô địch hay chiếc lồng cô độc do chính hắn dựng nên?

Đế Bá: Lý Thất Dạ cả đời không chịu cúi đầu: Là bản lĩnh vô địch hay chiếc lồng cô độc do chính hắn dựng nên?

Nếu bắt người đọc Đế Bá chỉ chọn một nét để nhận ra Lý Thất Dạ giữa trăm nghìn nhân vật huyền huyễn, gần như ai cũng chọn sự kiêu ngạo. Hắn đứng chắp tay, nói chuyện với Đạo Quân, Tiên Đế, Cự Đầu bằng giọng của một người thầy nhắc nhở học trò. Hắn chê công pháp trấn giáo của cả một đại giáo như chê bài tập của đứa trẻ, và chưa từng cúi đầu trước bất kỳ thế lực nào, dù đó là kẻ thống trị một thời đại hay một di chỉ Tiên Đế còn sót lại uy áp. Từ Cửu Giới, Thập Tam Châu đến Bát Hoang và Lục Thiên Châu, bối cảnh đổi thay không biết bao lần nhưng dáng đứng ấy không đổi. Vì thế câu hỏi đáng đặt ra không phải "hắn có kiêu ngạo không", mà là kiêu ngạo ấy rốt cuộc là thanh kiếm mở đường hay là sợi xích hắn tự khoác lên mình.

Kiêu ngạo của kẻ biết rõ đối phương đứng ở đâu

Người mới đọc thường nhầm kiêu ngạo của Lý Thất Dạ với thói ngông cuồng của thiên kiêu tuổi trẻ. Người đọc lâu năm thì thấy hai thứ này khác nhau ở gốc rễ. Thiên kiêu ngông cuồng kiêu ngạo vì chưa từng thua, còn Lý Thất Dạ kiêu ngạo vì đã thấy quá nhiều người thua. Một vị lão tổ sống mấy vạn năm có thể là thần trong mắt cả tông môn, nhưng đặt trước một kẻ từng bay qua hàng triệu năm với thân phận Âm Nha thì chỉ là một chặng nhỏ trong dòng thời gian. Một thiên tài được ca tụng là vạn năm có một có thể chưa từng nếm bại trận, trong khi trong ký ức của Lý Thất Dạ có biết bao thiên tài còn rực rỡ hơn đã ngã xuống hoặc tan thành tro bụi của thời đại.

Vì thế khi hắn chê một môn công pháp hay một cường giả, đó thường là lời nhận xét của người hiểu tận gốc rễ đạo thống, chứ hiếm khi là phô trương. Có những lúc hắn không buồn cãi, chỉ nói thẳng điểm yếu của đối phương rồi để thời gian chứng minh. Đây chính là chỗ mà truyện khiến người đọc thấy "đã": ta biết hắn nói đúng, còn kẻ trong cuộc thì chưa biết. Nhưng cũng cần công bằng: nền tảng ấy chỉ giải thích được sự tự tin, chưa giải thích được vì sao hắn không bao giờ lùi dù chỉ một bước xã giao. Muốn hiểu điều đó phải quay về thuở hắn còn là một đứa trẻ.

Chiếc xương sống được rèn từ kiếp Âm Nha

Trước khi là Đế Sư, hắn là một đứa trẻ bị cướp mất thân xác, bị nhốt linh hồn vào hình hài một con quạ và buộc làm công cụ cho Tiên Ma Động đi lại khắp Cửu Giới. Với một sinh linh bị đặt vào cảnh ấy chỉ có hai lối: học cách cúi đầu để sống, hoặc giữ cái đầu ngẩng cao dù chỉ còn mỗi cái đầu là của mình. Hắn chọn lối thứ hai. Với Âm Nha, cúi đầu không phải là cử chỉ lễ độ mà là bước đầu của việc biến thành con rối, nên nó mang nghĩa sống còn.

Điều thường bị bỏ sót là lòng kiêu hãnh này không đồng nghĩa với sự cứng đầu về cách làm. Lý Thất Dạ có thể nhẫn nhịn hàng vạn năm, có thể ẩn trong bóng tối, có thể mượn lực của người khác để đánh kẻ địch, có thể diễn một vai rất khiêm hạ nếu việc đó phục vụ đại cục. Hắn mềm ở phương pháp nhưng cứng ở nguyên tắc: những gì liên quan đến quyền tự quyết số phận của chính mình thì không ai ép được. Người đọc tinh ý sẽ thấy hắn "không cúi đầu" nhưng chưa bao giờ "đâm đầu vào đá". Đó là khác biệt giữa một kẻ bướng bỉnh và một kẻ có nguyên tắc.

Cái giá phải trả ở những người thân thiết nhất

Một phẩm chất đẩy đến cực hạn thì có mặt trái, và mặt trái này của Lý Thất Dạ hiện ra rõ nhất ở những người thân cận. Với kẻ thù, hắn không nhượng bộ thì chẳng ai trách. Nhưng với những người thật lòng lo cho hắn, nhất là những người đã đi cùng hắn qua những năm tháng gian nan, sự không nhượng bộ ấy có lúc biến thành khoảng cách. Hắn không thích dựa vào người khác để đổi lấy lối thoát cho mình, nhất là khi con đường ấy buộc người khác phải gánh rủi ro thay hắn. Nhìn từ phía hắn, đó là lòng tự trọng và sự bảo vệ. Nhìn từ phía những người yêu thương hắn, đó đôi khi là một cánh cửa đóng lại.

Điều đáng nghĩ là những người thân cận ấy lại thường là những người cũng kiêu hãnh, được chính hắn dạy dỗ để biết giữ ý chí của mình. Hắn tạo ra những con người dám có chính kiến, rồi chính những chính kiến ấy đôi khi va vào hắn. Đây là một nghịch lý rất con người trong một nhân vật vốn được viết như thần: kẻ đủ sức nghiền nát Cự Đầu lại khó mở lời với người mình quý. Người đọc lâu năm thường nhớ những khoảnh khắc yên tĩnh hơn là những trận đại chiến, vì ở đó mới thấy cái giá của sự cô độc.

Kiêu ngạo hay chấp niệm? Lý Thất Dạ khác Cố Tôn ở đâu?

Nói đến đây, có thể tách một ranh giới tinh tế: thứ giam giữ Lý Thất Dạ không hẳn là kiêu ngạo mà là chấp niệm. Hắn dễ dàng bỏ ngôi vị, xem nhẹ tiếng tung hô, tặng bảo vật quý như tặng quà nhỏ. Cái hắn không buông là mục tiêu đi đến cùng con đường, thoát khỏi vòng kiềm tỏa của Tặc Lão Thiên và các Cự Đầu Hắc Ám. Trong tu tiên, chấp niệm vốn hay bị coi là gốc của tâm ma, nên việc hắn mang chấp niệm triệu năm mà không đổ vỡ là điều đáng giải thích.

Câu trả lời nằm ở hướng của chấp niệm. Khi so với Cố Tôn, người cũng tài giỏi, cũng ngạo, cũng cháy bỏng, ta thấy chấp niệm của Cố Tôn xoay quanh việc hơn một người cụ thể, tức là vòng quanh một cái bóng. Kẻ đặt đích đến là thắng một người thì đã tự buộc mình vào người đó, nên đạo tâm càng lúc càng co hẹp và méo đi. Chấp niệm của Lý Thất Dạ không hướng vào việc hơn ai mà hướng vào việc phá một cái lồng đang úp lên cả thế gian. Một bên sinh từ đố kỵ, một bên sinh từ khát vọng tự do. Đó là lý do một người thành kẻ bại trận dưới chân núi, còn người kia thành kẻ đứng nhìn bầu trời.

Vậy kiêu ngạo ấy là điểm mạnh hay điểm yếu?

Với góc nhìn của một người đọc nhiều lần, tôi cho rằng nó là cả hai và không thể tách rời. Nó là điểm mạnh vì chính nó giữ hắn không bị đồng hóa trong những năm tháng đen tối nhất, và vì nó cho hắn đủ cứng để đi tiếp khi ai cũng khuyên dừng. Nó là điểm yếu vì chính sự cứng ấy có lúc làm hắn chậm nghe, đóng cửa với những lời khuyên tử tế, và để lại những khoảng trống không bù lại được.

Tác giả không biện hộ hoàn toàn cho nhân vật. Ông cho hắn một cái giá để trả, và đó là điều làm Lý Thất Dạ ở lại với độc giả lâu hơn một nhân vật bá đạo thuần túy. Một kẻ vô địch không có cái giá nào thì chỉ là trò vui trong khoảnh khắc. Một kẻ vô địch biết mình cô độc, và chấp nhận sự cô độc ấy như hệ quả tất yếu của con đường mình chọn, mới là nhân vật khiến người ta đọc xong vẫn nghĩ về nó.

Nếu phải tóm gọn, kiêu ngạo của Lý Thất Dạ không phải là lòng tự cao của kẻ chưa từng thua, mà là hàng rào của kẻ đã từng mất tất cả. Hàng rào ấy bảo vệ hắn khỏi bị biến thành con rối, nhưng cũng chắn bớt ánh sáng từ những người muốn bước lại gần. Hiểu được hai mặt ấy cùng lúc, ta mới hiểu vì sao hắn vừa đáng ngưỡng mộ, vừa đáng thương

Nguồn: TIÊN HIỀN THƯ VIỆN