Mười cái hố mà người viết tiểu thuyết mạng thường xuyên đạp phải, tránh được là bạn đã thành cao thủ

Mười cái hố mà người viết tiểu thuyết mạng thường xuyên đạp phải, tránh được là bạn đã thành cao thủ

Viết tiểu thuyết mạng (văn học mạng) đạp hố không đáng sợ, đáng sợ là đạp trúng rồi mà vẫn không hề hay biết. Có những cái hố, bạn ngày nào cũng vùng vẫy trong đó mà cứ tưởng đó là trạng thái viết lách bình thường. Mười cái hố nói đến hôm nay, gần như tác giả tiểu thuyết mạng nào cũng từng đạp qua, nhưng rất ít người ý thức được chúng thực sự là hố. Đáng sợ hơn là, những cái hố này sẽ không khiến bạn "chết" ngay lập tức - ngừng cập nhật (đoạn canh), bình luận tiêu cực, số liệu tụt dốc thê thảm mới là những gì bạn chú ý tới, còn những cái hố này sẽ dần dần bào mòn nhiệt huyết, mài mòn cảm giác tay, kéo tụt chất lượng của bạn, đợi đến khi bạn nhận ra thì đã không thể leo lên được nữa rồi.

Năm cái hố đầu tiên rất nhiều người đã biết, nhưng năm cái hố sau lại càng ẩn khuất hơn, và tính sát thương cũng lớn hơn rất nhiều.

Hố thứ nhất: Vừa viết vừa sửa, viết xong một chương sửa ba lần

Đây là cái hố phổ biến nhất và cũng khuất lấp nhất. Thói quen viết lách của rất nhiều tác giả là: Viết một đoạn đọc một đoạn, sửa hai chữ; viết xong một trang quay lại đọc một lần, điều chỉnh thứ tự; viết xong một chương lại sửa từ đầu đến cuối một lượt, chắp chắp vá vá. Kết quả thì sao? Hai tiếng đồng hồ trôi qua, chỉ viết được một ngàn chữ, lại còn tự thấy mình khá chăm chỉ nghiêm túc.

Tại sao cái hố này lại có hại?

Viết lách và chỉnh sửa là hai kiểu tư duy hoàn toàn khác biệt. Viết lách là mở rộng, sáng tạo, xông về phía trước; chỉnh sửa là thu hẹp, bắt bẻ, nhìn lại phía sau. Chuyển đổi qua lại giữa hai chế độ này, bộ não phải trả một cái giá xử lý cực cao. Mỗi lần bạn dừng lại để chỉnh sửa, luồng sáng tác sẽ bị ngắt quãng một lần, muốn nhập tâm lại phải mất vài phút. Hết một ngày, thời gian bạn thực sự ở trong "trạng thái viết lách" ít ỏi đến đáng thương.

Tổn thương ẩn khuất hơn là: Vừa viết vừa sửa sẽ khiến tiêu chuẩn của bạn không ngừng trôi dạt trong quá trình thực hiện. Đoạn một bạn hài lòng rồi, viết đến đoạn năm quay lại nhìn, lại thấy đoạn một cũng chẳng hay đến thế, lại bôi ra sửa. Sửa xong đoạn một, đoạn năm lại không khớp nữa. Cứ thế giậm chân tại chỗ.

Làm sao để leo lên?

Hãy đặt cho bản thân một quy tắc chết: Trong thời gian viết tuyệt đối không chỉnh sửa. Chữ viết sai không sửa, câu cú lủng củng không sửa, logic không thông cũng không sửa - tất cả để lại xử lý sau khi viết xong. Nếu bạn thực sự không nhịn được muốn sửa, thì ở chỗ không thể viết tiếp được hãy thêm một dòng ghi chú "Ở đây quay lại sửa", rồi tiếp tục viết xuống dưới. Hoàn thành trước, hoàn hảo sau. Sau khi viết xong một chương, ít nhất phải cách một tiếng mới bắt đầu chỉnh sửa, tốt nhất là để sang ngày hôm sau. Tạo ra khoảng cách, phán đoán của bạn sẽ khách quan hơn, cũng không đem việc viết lách và chỉnh sửa trộn lẫn vào nhau gây cản trở nhau.

Hố thứ hai: Chuẩn bị quá mức, mãi mãi ở trạng thái "Đợi chuẩn bị xong"

Muốn viết một đề tài, cảm thấy kiến thức tích lũy chưa đủ. Thế là bắt đầu tra cứu tài liệu, đọc các tác phẩm cùng thể loại, làm thẻ nhân vật, viết đại cương chi tiết, thiết lập thế giới quan. Tra cứu mất một tháng, đại cương sửa đến bản thứ mười, nhưng chính văn chưa động đến một chữ. Hơn nữa càng tra càng thấy chưa đủ, càng chuẩn bị càng không dám đặt bút.

Tại sao cái hố này lại có hại?

Bề ngoài có vẻ như đang "chuẩn bị nghiêm túc", thực chất lại là một dạng trì hoãn và sợ hãi ngầm. Sợ hãi điều gì? Sợ viết ra không đủ hay, sợ lãng phí thời gian và đề tài, sợ bị độc giả chê cười. Thế là dùng "chuẩn bị" để an ủi bản thân: Không phải tôi không viết, mà tôi đang chuẩn bị để viết ra thứ tốt hơn.

Nhưng viết lách có một quy luật tàn khốc: Bạn không bao giờ có thể "chuẩn bị xong". Cho dù bạn tra cứu bao nhiêu tài liệu, chương đầu tiên đặt bút xuống vẫn sẽ có tì vết; cho dù bạn thiết kế nhân vật hoàn mỹ đến đâu, khi viết ra vẫn sẽ bị biến dạng. Sự chuẩn bị thực sự, được hoàn thành trong quá trình viết. Cứ viết rồi bạn mới phát hiện ra cần bổ sung tài liệu gì; cứ viết rồi nhân vật mới tự mình sống dậy.

Làm sao để leo lên?

Hãy cho bản thân một thời hạn chót (deadline). Ví dụ: Trong vòng ba ngày bắt buộc phải viết xong chương một. Chương một có thể dở tệ, có thể chỉ có 2000 chữ, nhưng bắt buộc phải viết xong. Viết xong bạn sẽ lập tức phát hiện ra thứ mình thực sự thiếu là gì - Đối thoại nhân vật không ổn? Miêu tả bối cảnh sáo rỗng? Tình tiết tiến triển quá chậm? Những vấn đề này trong giai đoạn chuẩn bị bạn không thể nhìn thấy, chỉ khi viết ra mới biết được. Sau đó mang theo những vấn đề này đi chuẩn bị, chứ không phải chuẩn bị mọi thứ một cách mù quáng.

Hãy nhớ một nguyên tắc: Chuẩn bị đến mức "đủ dùng" là được, không cần đến mức "hoàn mỹ". Thế nào là đủ dùng? Có thể viết ra chương tiếp theo. Viết xong rồi, lại chuẩn bị những thứ cần thiết cho chương sau.

Hố thứ ba: Lo âu thời kỳ theo dõi truyện (truy độc), bị bình luận và số liệu dắt mũi

Đăng truyện xong, mỗi ngày lướt xem hệ thống quản lý (hậu đài) vài chục lần. Thấy lượt lưu (thu tàng) tăng thì vui vẻ, tăng chậm thì lo âu, rớt lượt lưu thì sụp đổ. Thấy một bình luận tiêu cực có thể khó chịu cả ngày, thậm chí bắt đầu hoài nghi hướng đi của câu chuyện, nghĩ xem có nên sửa đại cương hay không. Thấy tác phẩm cùng thời kỳ của người khác số liệu tốt hơn mình, tâm thái trực tiếp sụp đổ.

Tại sao cái hố này lại có hại?

Số liệu là phản hồi, nhưng không phải là phán quyết. Rất nhiều tác giả đánh đồng "số liệu không tốt" với "truyện viết không hay", rồi bắt đầu sửa đổi lung tung, sửa đi sửa lại làm loạn hết nhịp điệu của chính mình.

Trí mạng hơn là, bình luận tiêu cực sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái viết lách của bạn - bạn mang theo tâm lý "độc giả có lại không thích không" để viết chương tiếp theo, thứ viết ra sẽ trở nên lấy lòng, hèn nhát, không còn sắc bén. Độc giả không ngốc, họ đọc ra được sự "chiều chuộng" của bạn.

Còn một sự thật tàn khốc nữa: Sự biến động số liệu trong giai đoạn đầu có tính ngẫu nhiên rất lớn. Lúc nào đăng truyện, nền tảng có cấp lưu lượng không, cùng thời kỳ có tác phẩm của đại thần nào đang được đẩy mạnh không - những yếu tố này ảnh hưởng đến số liệu có khi còn lớn hơn cả chất lượng nội dung của bạn. Nhưng vì số liệu biến động mà đi sửa nội dung, thì chính là dùng một tín hiệu ngẫu nhiên để chỉ đạo một quyết định dài hạn.

Làm sao để leo lên?

Hãy thiết lập kỷ luật kiểm tra số liệu: Mỗi ngày chỉ xem số liệu hai lần, sáng và tối mỗi buổi một lần, mỗi lần không quá năm phút. Thời gian còn lại hãy tắt hệ thống quản lý đi, tập trung viết chương tiếp theo. Nguyên tắc xử lý bình luận tiêu cực: Một vấn đề được ba độc giả khác nhau nhắc đến trở lên, mới đáng để nghiêm túc cân nhắc. Một bình luận chê bai đơn lẻ, phớt lờ. So sánh số liệu chỉ so sánh với chính mình của ngày hôm qua, không so sánh với người khác.

Quan trọng nhất là, hãy chuyển đổi tiêu chuẩn phán đoán của bạn từ "độc giả có thích không" trở lại thành "câu chuyện này mình thấy có hay không". Bạn mới là độc giả đầu tiên của câu chuyện này. Nếu chính bạn còn không muốn đọc tiếp, lấy tư cách gì yêu cầu độc giả theo dõi?

Hố thứ tư: Dùng cơ thể để viết lách, chứ không phải dùng não bộ

Thói quen của rất nhiều tác giả là: Ngồi trước máy tính, đặt ngón tay lên bàn phím, rồi chờ đợi cảm hứng đến. Cảm hứng không đến, thì cố viết (ngạnh tả). Thứ cố viết ra đến chính mình cũng không xem nổi, xóa đi viết lại, viết lại vẫn không xong, thế là nhận định hôm nay "trạng thái không tốt". Rồi bắt đầu lướt điện thoại, xem phim, chơi game, đợi "trạng thái tới" rồi tính tiếp.

Tại sao cái hố này lại có hại?

Đánh đồng viết lách với "gõ chữ", đánh đồng cảm hứng với "sự tình cờ". Đằng sau điều này là một quan niệm sáng tác thụ động - cho rằng người viết là vật chứa của cảm hứng, có cảm hứng thì viết ra, không có cảm hứng thì viết không ra. Nhưng viết lách chuyên nghiệp thì hoàn toàn ngược lại: Cảm hứng không phải là nguyên nhân của việc viết, mà là kết quả của việc viết. Bạn ngồi xuống viết, cứ viết rồi cảm hứng sẽ tới; bạn không đặt bút, cảm hứng vĩnh viễn không bao giờ tới.

Những tác giả có "trạng thái tốt", không phải là do may mắn bắt gặp cảm hứng, mà là do họ đã thiết lập được cơ chế kích hoạt cảm hứng. Ví dụ như viết lách vào một thời gian cố định mỗi ngày, cơ thể và não bộ sẽ hình thành phản xạ có điều kiện; ví dụ như viết sẵn phần mở đầu của ngày hôm sau từ hôm trước, giúp giảm độ khó khi khởi động; ví dụ như dừng lại lúc viết đang trơn tru nhất, ngày hôm sau tiếp nối sẽ dễ dàng hơn.

Làm sao để leo lên?

Hãy biến viết lách từ "đợi cảm hứng" thành "bắt tay vào việc". Đặt cho mình một động tác khởi động: Pha một tách trà, đeo tai nghe bật một danh sách nhạc cố định, đọc lại trang cuối cùng viết ngày hôm trước. Làm xong động tác đó, bắt buộc phải bắt đầu viết. Mặc kệ có cảm hứng hay không, cứ viết 200 chữ trước đã. Sau khi viết xong 200 chữ, đa phần các trường hợp bạn sẽ thấy trạng thái đã lên rồi.

Ngoài ra, hãy học cách "khởi động trước khi viết". Giống như trước khi vận động phải giãn cơ, trước khi viết cũng có thể khởi động ba phút: Tùy tiện viết một thứ gì đó, miêu tả đồ vật trên bàn trước mắt bạn, hoặc kể lại tình tiết của chương trước. Mục đích của việc khởi động là để não bộ chuyển sang tần số viết lách, chứ không phải để viết ra thứ gì đó hay ho.

Hố thứ năm: Mắc kẹt chương vì chủ nghĩa hoàn hảo, một chương kẹt lại cả cuốn sách

Đây là cái hố khuất lấp nhất và cũng chí mạng nhất. Nhiều tác giả không phải là không viết tiếp được, mà là kẹt ở một chương không viết được là dừng lại toàn bộ. Ví dụ viết đến một chương chuyển tiếp, cảm thấy viết quá bình đạm, không hài lòng. Sửa vài bản vẫn không hài lòng, càng sửa càng bực bội. Rồi bắt đầu hoài nghi chương này có phải căn bản không nên tồn tại, thậm chí hoài nghi cấu trúc của cả cuốn sách có phải có vấn đề rồi không. Vài ngày trôi qua, không viết thêm được chữ nào, đứt đoạn cập nhật (đoạn canh). Đứt đoạn xong áp lực càng lớn, càng không thể viết. Một cuốn sách cứ thế mà chết yểu.

Tại sao cái hố này lại có hại?

Bản chất của chủ nghĩa hoàn hảo là sự sợ hãi. Bạn sợ chương này viết không hay, độc giả sẽ bỏ đi; bạn sợ chương này không đạt được "khoảnh khắc tỏa sáng" như trong tưởng tượng của bạn. Nhưng bạn quên mất một điều: Độc giả sẽ không vì một chương bạn viết không đủ kinh diễm mà bỏ truyện, họ sẽ vì bạn đứt đoạn cập nhật mà bỏ truyện.

Tiểu thuyết mạng là phim truyền hình dài tập, không phải phim điện ảnh một tập. Mỗi chương không cần phải hoàn mỹ, chỉ cần hoàn thành chức năng của nó - thúc đẩy cốt truyện, tạo móc câu, khiến độc giả muốn xem chương tiếp theo. Một chương chuyển tiếp "tạm ổn", cộng thêm một móc câu mạnh mẽ ở cuối chương, độc giả sẽ lướt qua. Một chương không tồn tại, độc giả sẽ vĩnh viễn không quay lại.

Làm sao để leo lên?

Hãy thiết lập tiêu chuẩn "điểm liệt" cho bản thân. Điểm liệt của một chương là gì? Ba điều kiện: Tình tiết đã tiến về phía trước ít nhất một bước; cuối chương có một móc câu khiến độc giả muốn xem câu tiếp theo; không có lỗi logic ngớ ngẩn (logic không thông, thiết lập nhân vật sụp đổ). Thỏa mãn ba điều kiện này, chương đó có thể đăng được rồi. Nó không nhất thiết là chương bạn hài lòng nhất, nhưng nó sẽ không hủy hoại cuốn sách của bạn.

Nếu bạn kẹt ở một chương quá hai tiếng, chứng tỏ bạn đang dùng sai phương pháp để giải quyết vấn đề. Lúc này đừng tiếp tục đâm đầu vào ngõ cụt, hãy tạm bỏ qua chương này, viết những chương phía sau mà bạn thấy dễ viết. Rất nhiều lúc, viết xong các chương sau, bạn quay lại nhìn chương đó, sẽ thấy nó hoặc là không quan trọng, hoặc là tự nhiên đã có đáp án rồi.

Còn một sự chuẩn bị tâm lý nữa: Bạn viết một trăm chương, độc giả chỉ nhớ mười đến hai mươi chương đặc sắc nhất, tám mươi chương còn lại đều là "chuyển tiếp". Điều này là bình thường. Không phải chương nào cũng phải làm chương bạo hồng, phần lớn các chương chỉ cần làm tốt vai trò "bậc thang" - bình ổn đưa độc giả từ sảng điểm này đến sảng điểm tiếp theo.

Năm cái hố kể trên, nhiều người ít nhiều cũng biết. Nhưng năm cái hố dưới đây, mới thực sự là nơi khiến các tác giả kỳ cựu cũng nhiều lần ngã ngựa.

Hố thứ sáu: Nghiện thiết lập, chính văn trở thành phần chú thích cho tập thiết lập (setting)

Cái hố này thường gặp ở những tác giả đã có chút kinh nghiệm. Họ dành một lượng lớn thời gian để xây dựng thế giới quan - mảng lục địa, thế lực quốc gia, cấp độ tu luyện, hệ thống ma pháp, phổ hệ thần khí, vẽ bản đồ, lập niên biểu, viết tài liệu thiết lập, dài dằng dặc mấy vạn chữ. Rồi bắt đầu viết chính văn, chương nào cũng đang "phô diễn thiết lập": Nhân vật chính gặp một người, việc đầu tiên là giới thiệu người đó thuộc môn phái nào cấp bậc gì; bước vào một thành phố, việc đầu tiên là giới thiệu lịch sử và đặc sản của thành phố đó; lấy được một bảo vật, việc đầu tiên là giới thiệu lai lịch và phẩm giai của nó. Chính văn đọc lên giống như đang đọc sách hướng dẫn sử dụng.

Tại sao cái hố này lại có hại?

Độc giả đến là để đọc truyện, không phải đến để học thiết lập. Thiết lập chỉ là vật chứa của câu chuyện, chứ không phải bản thân câu chuyện. Khi trong chính văn của bạn xuất hiện tần suất cao những "đoạn dài giải thích thiết lập", độc giả sẽ làm hai việc: Hoặc là lướt qua thật nhanh, hoặc là bỏ truyện luôn. Bởi vì thiết lập đã làm gián đoạn sự tiến triển của tình tiết, phá hỏng cảm giác nhập vai.

Hơn nữa, việc phô diễn thiết lập quá mức thường để lộ một vấn đề nghiêm trọng hơn: Bạn không đủ tự tin vào bản thân câu chuyện, cần dùng thiết lập để "chống đỡ thể diện". Một thiết lập thực sự hay là được "giấu" trong câu chuyện - độc giả trong quá trình đọc tình tiết sẽ bất tri bất giác hiểu được thế giới quan, không cần bạn phải đặc biệt dừng lại để giải thích.

Làm sao để leo lên?

Thực hiện "Quy tắc 3/7": Chỉ có 30% thiết lập xuất hiện trong chính văn, 70% còn lại là thứ bạn tự biết, nhưng vĩnh viễn không trực tiếp nói cho độc giả. Thiết lập không phải là thứ viết trong sách, mà là "sinh trưởng" trong nhân vật và tình tiết. Một cấp độ tu luyện, không cần liệt kê toàn bộ tên gọi cảnh giới, chỉ cần để sự thể hiện của nhân vật chính trong chiến đấu khiến độc giả cảm nhận được "hắn lại mạnh hơn rồi". Một bản đồ thế giới, không cần vẽ ra, chỉ cần khi nhân vật chính đi từ nơi này sang nơi khác, độc giả có thể cảm nhận được sự thay đổi về khoảng cách và môi trường.

Một phương pháp kiểm tra đơn giản: Hãy đánh dấu tất cả những câu "giải thích thiết lập" trong một chương của bạn, xóa đi ít nhất một nửa. Bạn sẽ phát hiện ra sau khi xóa xong, tình tiết ngược lại còn trôi chảy hơn.

Hố thứ bảy: Đánh giá sai trí nhớ của độc giả, giải thích đi giải thích lại những chuyện đã nói

(Lưu ý: Tác giả dùng từ "Đánh giá cao" trí nhớ độc giả, nhưng theo logic thực tế của nội dung, đây là việc tác giả đang "đánh giá thấp" và sợ độc giả quên).

Đây là cái hố mà cả người mới lẫn người cũ đều dính. Tác giả cứ nơm nớp lo sợ độc giả quên mất phục bút phía trước, mối quan hệ nhân vật, chi tiết cốt truyện, thế là phần sau cứ giải thích đi giải thích lại. "Còn nhớ không, Trương Tam này chính là người cảnh sát đã gặp Lý Tứ trong khách sạn trước đó đấy..." "Phía trước chúng ta đã nói, chiếc nhẫn này có chức năng thuấn di..." Kiểu câu này vừa xuất hiện, trải nghiệm đọc liền tụt dốc không phanh.

Tại sao cái hố này lại có hại?

Trước hết, bạn đã xúc phạm trí thông minh của độc giả. Trí nhớ của đại đa số độc giả tốt hơn bạn tưởng tượng rất nhiều, nhất là đối với những tình tiết họ thực sự quan tâm. Thứ hai, giải thích lặp đi lặp lại sẽ phá vỡ cảm giác trôi chảy khi đọc, tiểu thuyết biến thành "tiết ôn tập trên lớp". Cuối cùng, tâm lý "chỉ sợ bạn không nhớ" này sẽ khiến những thứ bạn viết ra trở nên dài dòng, lề mề, mất đi sức hấp dẫn của nghệ thuật chừa lại khoảng trống (lưu bạch).

Vấn đề khuất lấp hơn là: Khi bạn giải thích lặp đi lặp lại, bạn thực ra đang để lộ sự thiếu tự tin của mình đối với cấu trúc câu chuyện. Việc thu hồi phục bút thực sự xuất sắc, là không cần phải đặc biệt nhắc nhở - độc giả vào khoảnh khắc nhìn thấy sự thu hồi đó sẽ tự mình nhớ lại, và thốt lên một tiếng "A" trong lòng. Cảm giác sướng khi "tự mình nhớ ra" đó, lớn hơn rất nhiều so với sự tiếp nhận thụ động "bạn nói cho tôi biết".

Làm sao để leo lên?

Thực hiện "Quy tắc một lần": Một thông tin chỉ xuất hiện trong chính văn một lần. Trừ phi thông tin này cực kỳ quan trọng và cách nhau trên hai mươi vạn chữ, mới cân nhắc dùng nửa câu nói hờ hững lướt qua, chứ không phải đặc biệt giải thích. Hãy tin tưởng vào trí nhớ của độc giả, và cũng tin tưởng vào khả năng thiết kế phục bút của bạn. Nếu phần lớn độc giả quả thực đã quên, thì đó không phải vì độc giả ngốc, mà là vì phục bút của bạn chôn chưa đủ khéo - hoặc là khoảng cách quá dài ở giữa không có sự hô ứng, hoặc là bản thân phục bút chưa đủ nổi bật. Cách giải quyết không phải là thêm lời giải thích, mà là quay lại tối ưu hóa cách thức chôn phục bút.

Hố thứ tám: Lấy lòng tất cả mọi người, kết quả chẳng ai thích

Rất nhiều tác giả có một chấp niệm: Hy vọng cuốn sách của mình có thể khiến tất cả độc giả đều thích. Thế là, khi viết tuyến tình cảm, sợ những độc giả không thích xem tình yêu bỏ đi, nên viết một cách dè dặt, mập mờ không rõ; khi viết cảnh đánh nhau, sợ độc giả không thích bạo lực phản cảm, nên viết kiểu điểm tới là dừng, thiếu sức căng; khi viết cảnh hài hước, sợ có người chê dung tục, nên viết kiểu rụt rè, chẳng buồn cười chút nào. Cuối cùng thứ viết ra, bằng phẳng nhạt nhẽo, không có góc cạnh, không có phong cách, không có điểm nào khiến người ta nhớ đến.

Tại sao cái hố này lại có hại?

Bản chất của tiểu thuyết mạng là "phân nhánh theo chiều dọc" (thùy trực tế phân). Không có bất kỳ cuốn sách nào có thể khiến tất cả mọi người đều thích. Những tác phẩm cấp đại thần cũng có một lượng lớn độc giả không xem. Bạn càng cố gắng lấy lòng tất cả mọi người, cuốn sách của bạn càng giống như một "sản phẩm cào bằng", mất đi khí chất và sự sắc bén độc đáo. Mà độc giả, lại chính là bị thu hút bởi "khí chất".

Những cuốn sách khiến bạn cảm thấy "tác giả này quá hiểu mình rồi", thường là vì tác giả đã mạnh dạn đưa ra sự lựa chọn - anh ta nhắm vào một nhóm độc giả, sau đó dốc toàn lực để thỏa mãn khẩu vị của nhóm độc giả này, còn cảm nhận của những độc giả khác anh ta không mấy bận tâm. Sự "không bận tâm" này ngược lại lại trở thành một loại mị lực.

Làm sao để leo lên?

Trước tiên hãy trả lời một câu hỏi: Độc giả cốt lõi của bạn là ai? Hãy dùng một câu để miêu tả (ví dụ "Nam giới 20-30 tuổi thích xem sảng văn nhịp độ nhanh, IQ của nhân vật chính nghiền ép người khác"). Sau đó tất cả các quyết định viết lách đều xoay quanh nhóm người này. Viết tuyến tình cảm? Nếu độc giả cốt lõi của bạn không thích, thì viết nhạt một chút, hoặc dứt khoát không viết. Viết hài hước? Nếu độc giả cốt lõi của bạn thích gu này, thì cứ mạnh dạn viết, không cần sợ có người bảo dung tục.

Hãy nhớ: Được một bộ phận người cuồng nhiệt yêu thích, còn hơn xa việc được tất cả mọi người đón nhận một cách nhạt nhòa. Từ bỏ ảo tưởng "khiến tất cả mọi người đều hài lòng", cuốn sách của bạn mới có được những người hâm mộ đích thực.

Hố thứ chín: Thúc đẩy tình tiết dựa vào "nói", không dựa vào "diễn"

Đây là vấn đề kỹ năng viết lách cơ bản, nhưng lại đặc biệt phổ biến trong tiểu thuyết mạng. Tư duy của tác giả là: Muốn để độc giả biết nhân vật chính rất lợi hại, thì sắp xếp một người nói "hắn thực sự rất lợi hại"; muốn độc giả biết hai người quan hệ rất tốt, thì viết "họ là bạn vào sinh ra tử"; muốn độc giả biết một nơi rất nguy hiểm, thì nói "đây là cấm địa, người vào chưa ai trở ra". Toàn bộ dùng trần thuật và đối thoại để "nói" ra, chứ không dùng bối cảnh và sự kiện để "diễn" ra.

Tại sao cái hố này lại có hại?

Cách "nói" khiến độc giả dừng lại ở trạng thái "được thông báo", mang tính lý trí, lạnh lùng. Cách "diễn" để độc giả tự mình "nhìn thấy" và "cảm nhận được", mang tính cảm tính, đắm chìm. Cái trước đọc lên giống như bản báo cáo, cái sau đọc lên giống như đích thân trải nghiệm.

Quan trọng hơn là, "nói" sẽ tước đoạt đi niềm vui tự mình phán đoán của độc giả. Bạn bảo với độc giả "nhân vật chính rất thông minh", độc giả chỉ tiếp nhận thông tin đó. Nhưng nếu bạn thiết kế một tình tiết, để nhân vật chính dùng cách thức khéo léo để giải quyết vấn đề, độc giả sẽ tự mình rút ra kết luận "nhân vật chính thật thông minh", và trong quá trình này nảy sinh hảo cảm và sự đồng tình với nhân vật chính. Quá trình "tự mình rút ra kết luận" này, chính là một trong những nguồn gốc của cảm giác nhập vai.

Làm sao để leo lên?

Trước khi viết mỗi đoạn, hãy tự hỏi mình: Mình đang "nói" cho độc giả một kết luận, hay đang "phô diễn" một quá trình để độc giả tự mình rút ra kết luận?

Kỹ thuật cụ thể: Biến các tính từ trừu tượng thành những động tác và chi tiết cụ thể. "Hắn rất căng thẳng" biến thành "chiếc cốc trong tay hắn run rẩy, nước trà sánh ra bàn". "Cô ấy rất có tiền" biến thành "cô ấy tùy tiện mua lại một cửa hàng mà không thèm chớp mắt". "Họ là bạn tốt" biến thành "anh ấy không nói hai lời, lái xe suốt đêm năm trăm cây số đến giúp cô ấy". Mỗi lần thay thế, cảm giác nhập vai lại tăng thêm một bậc.

Một phương pháp rèn luyện: Hãy tìm ra tất cả các tính từ và câu mang tính đánh giá trong chương bạn viết gần đây nhất, chuyển đổi ít nhất một nửa trong số đó thành "động tác + chi tiết".

Hố thứ mười: Coi "viết lách" là việc duy nhất, cuộc sống ngày càng thu hẹp

Đây là cái hố mà các tác giả toàn thời gian và những người kiên trì viết lách lâu năm dễ bỏ qua nhất. Để duy trì cập nhật, bạn hy sinh việc giao tiếp xã hội, vận động, đọc sách, du lịch, xem phim, và ăn uống với bạn bè. Bán kính cuộc sống của bạn từ cả một thành phố thu hẹp lại chỉ còn một chiếc bàn trong phòng làm việc. Thông tin bạn tiếp xúc mỗi ngày chỉ có: Tiểu thuyết của mình, bình luận của độc giả, số liệu của nền tảng, chuyện phiếm của đồng nghiệp. Bạn tưởng đây là "chuyên tâm", thực ra là đang "bó hẹp".

Tại sao cái hố này lại có hại?

Viết lách là một dạng đầu ra (output). Thứ đầu ra đó lấy từ đâu? Từ trải nghiệm cuộc sống, tích lũy đọc sách, kinh nghiệm tình cảm, quan sát và suy ngẫm của bạn. Khi cuộc sống của bạn ngày càng hẹp, đầu vào (input) sẽ ngày càng nghèo nàn, đầu ra cũng sẽ dần cạn kiệt. Bạn sẽ phát hiện ra tình tiết của mình bắt đầu lặp lại, nhân vật bắt đầu rập khuôn, đối thoại bắt đầu na ná nhau. Đây không phải là bạn "không có thiên phú", mà là "kho tư liệu" của bạn đã trống rỗng rồi.

Nghiêm trọng hơn là, việc tự nhốt mình trong cái chiều kích đơn nhất của viết lách, sẽ khiến cảm xúc của bạn trở nên cực kỳ mong manh. Số liệu tốt thì vui mừng, số liệu kém thì sụp đổ; độc giả khen thì tự tin tràn đầy, độc giả chửi thì tự hoài nghi bản thân. Bạn không có điểm tựa nào khác để cân bằng những biến động này, viết lách sẽ biến thành một việc bào mòn sinh mệnh chứ không phải nuôi dưỡng sinh mệnh.

Làm sao để leo lên?

Hãy biến "đầu vào" thành một phần không thể xóa bỏ trong thời gian biểu viết lách của bạn. Mỗi tuần ít nhất: Xem một bộ phim điện ảnh (không phải lướt video ngắn), đọc một cuốn sách không liên quan đến tiểu thuyết mạng (tiểu thuyết, lịch sử, khoa học xã hội đều được), thực hiện một hoạt động ngoài trời ít nhất một tiếng (đi bộ, chạy bộ, leo núi), và ăn một bữa cơm với bạn bè (nói về những chuyện ngoài viết lách).

Ngoài ra, hãy bồi dưỡng một sở thích hoàn toàn không liên quan đến viết lách. Nấu ăn, trồng hoa, tập gym, xếp hình, học một loại nhạc cụ - cái gì cũng được. Ý nghĩa của sở thích này không phải là "hữu dụng", mà là để khi bạn viết không ra, số liệu không tốt, nản lòng thoái chí, thì vẫn còn một nơi để đi, vẫn còn một số việc để bạn cảm thấy mình "không chỉ là một kẻ viết tiểu thuyết". Cuộc sống và viết lách chưa bao giờ là bài toán chọn một trong hai. Ngược lại, người sống càng phong phú, viết càng vững tâm.

Lời nhắc nhở cuối cùng

Mười cái hố này - vừa viết vừa sửa, chuẩn bị quá mức, lo âu số liệu, thụ động đợi cảm hứng, kẹt chương do chủ nghĩa hoàn hảo, nghiện thiết lập, giải thích lặp đi lặp lại, lấy lòng tất cả mọi người, chỉ nói không diễn, cuộc sống thu hẹp - mỗi một cái đều giống như biểu hiện của sự "nghiêm túc chịu trách nhiệm", nhưng thực chất lại là hòn đá tảng cản đường lớn nhất trên con đường viết lách. Chúng sẽ không khiến bạn vấp ngã ngay tại trận, nhưng sẽ khiến bạn bước đi ngày càng chậm, cho đến khi không thể bước nổi nữa.

Bây giờ bạn đang đạp phải mấy cái hố rồi? Không cần trả lời tôi, tự trả lời chính mình là được. Sau đó chọn một cái hố sâu nhất, thường xuyên dính nhất, bắt đầu từ ngày mai, dùng phương pháp đưa ra trong bài viết, thử leo lên xem sao. Không cần phải sửa cả mười cái cùng lúc, sửa được một cái, hiệu suất và trải nghiệm viết lách của bạn sẽ có sự cải thiện rõ rệt.

Việc viết lách, rất nhiều lúc không phải là không đủ nỗ lực, mà là nỗ lực sai hướng. Điều chỉnh đúng hướng, bạn sẽ lợi hại hơn bạn tưởng rất nhiều.

Nguồn: TIÊN HIỀN THƯ VIỆN