Chìa khóa thu hút độc giả của truyện sảng văn là gì?

Chìa khóa thu hút độc giả của truyện sảng văn là gì?

Trử Tử nói rằng tất cả các bộ truyện mạng cấp S đều giẫm trúng cùng một logic tự sự, nhưng tôi cho rằng nói như vậy vẫn chưa đủ!

Gần đây nghe "Hội Thuyết Thoại Đích Trử Tử" trò chuyện về cách chọn đề tài truyện mạng trên livestream Tinh Hà, anh ấy đã nói như thế này, khiến một kẻ dạo gần đây đang chìm đắm trong các bộ kịch bản ngắn "vô não" như tôi bỗng nhiên bừng tỉnh ngộ. Hóa ra đằng sau những thiết lập tưởng chừng như vô lý, logic lại đơn giản đến vậy.

Trử Tử nói, tất cả các luồng truyện mạng cấp S đã qua kiểm chứng của thị trường, bao gồm trọng sinh, hệ thống, mạt nhật, chư thiên nhóm chat, xuyên không, sở dĩ có thể trở thành những khuôn mẫu bạo hồng không bao giờ tàn lụi, cốt lõi chưa bao giờ nằm ở việc cho nhân vật chính bao nhiêu "bàn tay vàng", mà là vì chúng đều làm chung một việc: Cưỡng chế thiết lập lại quy tắc chung đụng giữa người với người.

Rất nhiều người nghĩ những đề tài này hot là vì sảng, vì bật hack, vì thỏa mãn ảo tưởng lội ngược dòng của những con người bình thường. Nhưng khi bóc lớp vỏ bọc bề ngoài như phần thưởng hệ thống, tiên tri tương lai ra để nhìn vào bên trong, động lực nền tảng thực sự chống đỡ cho hàng triệu chữ của cốt truyện, khiến độc giả không thể dứt ra được, chưa bao giờ là bản thân siêu năng lực, mà là vô số những xung đột và sức căng nảy sinh tự nhiên sau khi các mối quan hệ cũ bị đập vỡ và quy tắc mới được thiết lập.

Ví dụ như thể loại trọng sinh: Khi bạn mang theo ký ức kiếp trước để trọng sinh, bạn biết ai là người tốt, ai là kẻ vô ơn bạc nghĩa, bạn bè người thân trong chớp mắt biến thành kẻ thù tiềm tàng, những mối quan hệ ấm áp trong quá khứ triệt để tan vỡ. Thiết lập này có thể bạo hồng, chính là vì nó đã thay đổi mối quan hệ giữa người với người.

Ví dụ như thể loại mạt nhật: Khi vật chất khan hiếm, trật tự sụp đổ, những người yêu thương gắn bó khăng khít ngày xưa, từ đồng nghiệp, hàng xóm đến họ hàng, từ chỗ giúp đỡ lẫn nhau chuyển sang cướp bóc và nghi kỵ, ưu tiên sinh tồn nghiền ép tình người, điều này cũng trực tiếp làm thay đổi mối quan hệ giữa người với người.

Đương nhiên nhiều nhất vẫn là thể loại hệ thống: Ví dụ như mở đầu trực tiếp cho bạn trói buộc với một hệ thống cực kỳ "bựa", giúp đỡ kẻ thù của bạn phi thăng thì bạn có thể nhận được phần thưởng hệ thống, thu hút sự chú ý của Phụ chính Trưởng công chúa cũng có thể nhận được phần thưởng hệ thống, chọc giận Hoàng gia gia của bạn cũng có thể nhận được phần thưởng hệ thống. Thiết lập luật chơi này cũng làm thay đổi các mối quan hệ cũ vốn có.

Vậy nên, trước tiên phải lật đổ quy tắc nhân duyên mặc định, khiến cho những nhận thức, địa vị, niềm tin và sự ràng buộc lợi ích cũ đều trở nên vô hiệu, sau đó để nhân vật tiến hành ván cờ mới trong một bộ quy tắc hoàn toàn mới, xung đột tự nhiên sẽ ra đời.

Tuy nhiên, logic sáng tác này tuyệt đối không chỉ có ở truyện mạng. Chỉ cần là nội dung dựa vào xung đột để thu hút người xem, bản chất đều đang áp dụng quy luật này: Trước tiên thay đổi mối quan hệ giữa người với người, xung đột ập đến, câu chuyện tự nhiên sẽ diễn ra.

Ví dụ như show truyền hình thực tế từng làm mưa làm gió một thời "Biến Hình Kế", hoán đổi thân phận giữa đứa trẻ thành phố và đứa trẻ nông thôn, bước vào một môi trường gia đình hoàn toàn xa lạ. Bản chất chính là một lần thiết lập lại mối quan hệ nhân duyên một cách triệt để: Mối quan hệ cha mẹ - con cái, trật tự cuộc sống, thân phận giai cấp ban đầu đều bị vô hiệu hóa, đứa trẻ phải thích nghi lại từ đầu trong quy tắc gia đình và mô thức chung đụng hoàn toàn mới. Chính sự va chạm, mâu thuẫn và thay đổi do sự sai lệch này mang lại đã tạo ra vô số cảnh quay kinh điển cho chương trình, thậm chí để lại những "meme" mạng lưu truyền đến tận bây giờ như "Thật thơm". Những cảnh quay kinh điển này dù nhiều năm trôi qua vẫn được người ta nhắc đi nhắc lại, thứ chúng dựa vào chưa bao giờ là sự so sánh giàu nghèo đơn thuần, mà là sức căng nhân tính chân thực sau khi mối quan hệ được thiết lập lại.

Ý tưởng "hồn xuyên" thịnh hành trong giới truyện mạng cũng tuân theo đạo lý tương tự. Ví dụ như thiết lập "Tào Tháo xuyên không thành Võ Đại Lang", sở dĩ tự nó đã có điểm nhấn, căn bản không phải là xem Tào Tháo chém giết ra sao, mà là xem lối tư duy của một kiêu hùng thời loạn khi được đặt vào thân phận của Võ Đại Lang thì sẽ xử lý mối quan hệ với Phan Kim Liên, với Tây Môn Khánh, với hàng xóm láng giềng như thế nào. Mô thức chung đụng tương ứng với thân phận cũ bị lật đổ hoàn toàn, nhân cách mới va chạm với mối quan hệ cũ, chỉ riêng tính kịch tính đã lập tức được đẩy lên mức tối đa!

Tuy nhiên, cũng có không ít người than phiền rằng, quan điểm của Trử Tử quả thực đã chỉ rõ bản chất cốt lõi của loại đề tài này, nhưng nếu chỉ dừng lại ở kết luận "thiết lập lại mối quan hệ", thì vẫn còn hơi chung chung. Đọc đến đây, tôi chợt nhớ lại quy luật xung đột mà tôi từng nhiều lần nhấn mạnh khi dạy người khác cách quay video ngắn, thực ra có thể tháo gỡ và phân tích logic này một cách cụ thể hơn.

Lúc đó chúng tôi cho rằng, tất cả những xung đột hữu hiệu xoay quanh con người, đại khái có thể chia thành bốn loại, và mỗi loại cuối cùng đều sẽ trực tiếp thay đổi mối quan hệ nhân duyên, trở thành điểm tựa cụ thể để thúc đẩy cốt truyện.

Loại thứ nhất: Xung đột giữa thiết lập nhân vật và hành vi

Đây là hình thức xung đột trực quan nhất: Để một nhân vật phù hợp với ấn tượng cố hữu của đại chúng làm ra những hành vi hoàn toàn trái ngược với thiết lập của họ. Ví dụ như thiếu nữ dịu dàng hút thuốc, nam giới nam tính bôi son môi, vị lãnh đạo nghiêm túc lại có những hành động ấu trĩ.

Sự tương phản này trước hết sẽ phá vỡ nhận thức cố hữu của người ngoài về nhân vật, trong khoảnh khắc tái cấu trúc lại khoảng cách chung đụng, tiêu chuẩn đánh giá và phương thức tương tác của những người xung quanh đối với người đó. Một sự tương phản trong hành vi tưởng chừng đơn giản, bản chất lại là một lần thiết lập lại thân phận xã hội của nhân vật. Khi nhìn thấy hình ảnh không hài hòa như vậy, những người xung quanh sẽ đưa ra những phản ứng hành vi trong tiềm thức, ví dụ như khuyên can, chỉ trích, chế giễu, và sau đó xung đột tự nhiên sẽ ập đến.

Loại thứ hai: Xung đột về mối quan hệ giữa người với người

Trực tiếp lật đổ mối quan hệ thân phận đã định sẵn, phá vỡ quy tắc chung đụng mặc định. Ví dụ như cha mẹ ruột không cho con cái gọi là bố mẹ, mà bắt gọi là chú dì; ví dụ như cấp trên cấp dưới từng gắn bó, chỉ sau một đêm thân phận bị đảo lộn; ví dụ như bạn tốt nhiều năm, đột nhiên biến thành đối thủ cạnh tranh. Loại xung đột này là trực tiếp nhất, vì nó làm lung lay nền tảng thuộc tính của mối quan hệ nhân duyên. Phản ứng đầu tiên của người xem luôn là "Tại sao?", sự tò mò bị khơi gợi trong chớp mắt, và toàn bộ cốt truyện phía sau đều xoay quanh đoạn quan hệ đã bị viết lại này mà triển khai.

Loại thứ ba: Xung đột giữa con người và môi trường

Cho một người tiến vào một môi trường hoàn toàn lạc lõng với thân phận và trạng thái của người đó, thông qua sự sai lệch giữa môi trường và cá thể, ép buộc mối quan hệ nhân duyên phải thay đổi. Ví dụ như một kẻ quần áo rách rưới bước vào khách sạn bảy sao, sẽ bị bảo vệ ngăn cản, bị khách khứa khinh bỉ; tinh anh mặc vest đi giày da trở về vùng quê hẻo lánh, sẽ bị dân làng bàn tán, không hòa nhập được với xung quanh.

Thậm chí như cảnh phim kinh điển trong Lời Hồi Đáp 1988: Trong tang lễ của bà nội, người cha lại cười lớn nhất. Trong một bối cảnh đáng lẽ ra phải bi thương, lại xuất hiện một cảm xúc bất thường, ngay lập tức làm thay đổi nhận thức của con cái, người thân về người cha, cũng khiến mối quan hệ nhân vật tiến tới sự thấu hiểu sâu sắc hơn sau xung đột.

Môi trường chính là vật chứa của các mối quan hệ, vật chứa thay đổi, mối quan hệ tự nhiên cũng sẽ biến dạng theo.

Loại thứ tư: Xung đột nội tâm con người

Đây là loại xung đột ẩn giấu sâu nhất nhưng cũng có chiều sâu nhất. Sự giằng xé và dằn vặt của nhân vật giữa các lựa chọn, đạo đức và dục vọng, tưởng chừng như chỉ là màn kịch nội tâm của một người, nhưng thực chất lại là nguyên nhân bên trong dẫn đến mọi sự thay đổi của các mối quan hệ bên ngoài. Sự vật lộn trong nội tâm của một người, cuối cùng đều sẽ chuyển hóa thành hành vi đối ngoại của người đó, từ đó làm thay đổi mối quan hệ giữa người đó và những người xung quanh. Nó là sắc thái cảm xúc nền tảng của cốt truyện, cũng là chìa khóa để xây dựng hình tượng nhân vật đứng vững.

Vì vậy xét cho cùng, bản chất của sáng tác chưa bao giờ là nhồi nhét kỹ năng, gom góp sảng điểm.

Mà là tìm ra một thiết lập cốt lõi có thể viết lại mối quan hệ nhân duyên, điều đó tương đương với việc gieo xuống cho câu chuyện một hạt giống không ngừng sinh trưởng. Nó không đòi hỏi bạn phải vắt óc bịa ra những tình tiết máu chó, chỉ cần nương theo quy tắc mới mà đẩy tới, nhân vật sẽ tự mình đưa ra lựa chọn, các mối quan hệ sẽ tự nảy sinh va chạm, và cốt truyện sẽ tự nhiên kéo dài về phía trước.

Từ truyện mạng đến show thực tế, từ phim ảnh đến video ngắn, logic này luôn luôn chính xác. Tất cả những nội dung hay có thể khiến người ta nhớ mãi, bản chất đều là phá vỡ trật tự quan hệ mặc định của người xem trước, sau đó thông qua từng trận xung đột, dần dần phơi bày những toan tính, sự ấm áp, sự giằng xé và những lựa chọn trong nhân tính con người.

Và đây, chính là sức sống nền tảng nhất của một câu chuyện hay.

Nguồn: TIÊN HIỀN THƯ VIỆN