Làm thế nào để bố trí sảng điểm trong truyện mạng?

Làm thế nào để bố trí sảng điểm trong truyện mạng?

Sảng điểm không phải do đắp đống mà thành, mà do tích tụ mà ra.

Sảng điểm của truyện mạng, đa số mọi người đều hiểu ngược. Họ tưởng sảng điểm là một loại nội dung, là nhân vật chính vả mặt phản diện, là lội ngược dòng, là tự do tài chính. Cho nên, việc họ làm là không ngừng đắp đống những nội dung này vào câu chuyện, mỗi chương làm một cái, chương nào cũng có cú lật lọng (plot twist), kết quả là độc giả càng xem càng thấy chai sạn.

Chuyện này giống như ăn kẹo, viên đầu tiên thì ngọt, từ viên thứ mười trở đi trong miệng bạn chỉ còn lại cảm giác khé cổ.

Bản chất của sảng điểm không phải là nội dung, mà là quá trình cảm xúc của độc giả bị kìm nén sau đó đột ngột được giải phóng. Không có chuyện "bị kìm nén", thì sẽ không có sự giải phóng, và cũng không tồn tại cảm giác sướng.

Vì vậy, trước khi bố trí sảng điểm, câu hỏi thực sự cần trả lời chỉ có một: Bạn đã kìm nén bao nhiêu cảm xúc của độc giả, ở đâu và bằng cách nào?

Đây không phải là vấn đề kỹ xảo, mà là vấn đề về "kỳ hạn thanh toán" cảm xúc.

Rất nhiều tác giả truyện mạng hay nhầm lẫn giữa sảng điểm và móc câu (yếu tố gợi tò mò), cho rằng chúng là cùng một thứ.

Không phải vậy.

Móc câu là lý do để độc giả lật sang chương tiếp theo, còn sảng điểm là thứ khiến độc giả vào một khoảnh khắc nào đó cảm thấy "thật đáng giá". Cái trước tạo ra cảm giác thiếu thốn, cái sau tạo ra cảm giác thỏa mãn. Hai việc này có hướng đi trái ngược nhau, nhưng đều cần thiết.

Một cuốn sách chỉ dựa vào móc câu chống đỡ mà không có sảng điểm, độc giả sẽ liên tục đọc tiếp, nhưng cuối cùng sẽ có cảm giác bị lừa.

Một cuốn sách có sảng điểm nhưng không có móc câu, độc giả sẽ tự nhiên dừng lại sau khi đọc đến sảng điểm, bởi vì họ cảm thấy "chuyện này xong rồi", không có lý do gì để đọc tiếp.

Một bộ truyện mạng hay sẽ được sắp xếp như thế này: Móc câu lôi kéo người đọc vào chương tiếp theo, sảng điểm tại một điểm nút nào đó sẽ thanh toán dứt điểm "khoản nợ cảm xúc" đã tích lũy trước đó chỉ trong một lần, sau đó lập tức mở ra một khoản nợ mới.

Quay lại với bản thân sảng điểm, trong truyện mạng có một vài cơ chế sảng điểm thường gặp, nhưng logic cốt lõi chỉ có một.

Sảng điểm kiểu vả mặt, dựa vào sự phẫn nộ tích tụ của độc giả đối với nhân vật phản diện.

Muốn sự phẫn nộ này tích tụ đủ sâu, phản diện bắt buộc phải làm ra những chuyện khiến độc giả thực sự nghiến răng nghiến lợi. Không phải kiểu "hơi đáng ghét một chút", mà phải là kiểu "khi bạn đọc đến đoạn này, có đồ vật trong tay là muốn ném đi".

Sảng điểm kiểu lội ngược dòng, dựa vào sự nhập vai của độc giả vào hoàn cảnh của nhân vật chính. Nhân vật chính bắt buộc phải thực sự ở thế yếu, hơn nữa thế yếu này phải duy trì trong một thời gian đủ dài, để độc giả bắt đầu cảm thấy "lần này có lẽ toang thật rồi", sau đó lật ngược tình thế mới mang lại cảm giác sướng.

Sảng điểm kiểu phô diễn thực lực, dựa vào việc độc giả đã biết trước năng lực của nhân vật chính. Trước khi nhân vật chính phô diễn, độc giả phải biết hắn có thực lực này, chỉ là những người xung quanh không biết.

Sự chênh lệch thông tin này chính là cốt lõi của loại sảng điểm này. Không phải là do nhân vật chính lợi hại, mà là do việc "tôi biết hắn lợi hại nhưng bọn họ thì không biết".

Ba cơ chế này, điểm chung của mỗi loại là: Cảm giác sướng đến từ những thứ được tích tụ trước đó, chứ không đến từ nội dung của hiện tại.

Đây là điều quan trọng nhất, và cũng là điều mà nhiều người hiểu ngược nhất.

Rất nhiều tác giả khi viết cảnh vả mặt, sẽ dành một lượng lớn giấy mực để miêu tả hành động, ngôn ngữ của nhân vật chính lúc vả mặt, cũng như phản ứng của đối phương, cho rằng viết đoạn này thật đặc sắc thì độc giả sẽ thấy sướng.

Không phải vậy.

Độc giả sướng hay không, đã được quyết định từ trước khoảnh khắc đó rồi. Trước khoảnh khắc đó, bạn dùng bao nhiêu chương để tích tụ bao nhiêu sự phẫn nộ, thì tại thời khắc đó mới có thể giải phóng ra bấy nhiêu. Đây là một phương trình tương đương.

Bạn không thể mong đợi dùng năm chương tích tụ để đổi lấy một cảm giác sướng kéo dài suốt hai mươi chương.

Thời điểm xuất hiện sảng điểm không phải cứ càng sớm càng tốt.

Rất nhiều người mới nghĩ rằng phần mở đầu câu chuyện phải thu hút người đọc, cho nên vừa vào đã ném ngay sảng điểm, chương một nhân vật chính vả mặt, chương ba bắt đầu thăng cấp.

Kết quả của việc làm này là: Về sau không còn gì để đột phá nữa.

Sảng điểm cần một hệ quy chiếu. Nhân vật chính trong hệ quy chiếu này là kẻ yếu thế, bị chèn ép, bị ngó lơ. Tất cả cảm giác sướng đều được xây dựng trên cấu trúc "bạn xem, những kẻ lúc đầu khinh thường hắn bây giờ ra sao rồi".

Nếu ngay từ chương một nhân vật chính đã giành chiến thắng, thì hệ quy chiếu này sẽ không thể thiết lập được.

Cho nên lúc mở đầu có một việc bắt buộc phải làm: Để độc giả trong những chương đầu thực sự cảm nhận được một lần sự tủi thân hoặc phẫn nộ của nhân vật chính khi bị chèn ép.

Chú ý, là "thực sự cảm nhận được", chứ không phải là "viết ra việc nhân vật chính chịu tủi thân".

Hai việc này khác nhau ở chỗ nào? Khác nhau ở chi tiết, khác nhau ở sự nhập vai của độc giả.

Nhân vật chính bị sếp làm nhục trước đám đông, bạn có thể viết thế này: Sếp nói những đạo lý to tát gì đó, nhân vật chính nhẫn nhịn chịu đựng, sau đó về nhà.

Cũng có thể viết thế này: Máy chiếu trong phòng họp vẫn đang mở, ánh sáng hắt lên mặt nhân vật chính, hắn cúi đầu, điện thoại đặt trên bàn, màn hình tối đen, hắn không hề ghi âm...

Ở cách viết thứ hai, chi tiết "màn hình tối đen, hắn không hề ghi âm" là một chi tiết không được giải thích, nhưng nó tạo ra cảm giác "hắn đã quen với việc nhẫn nhịn".

Chi tiết không được giải thích, độc giả sẽ tự mình hoàn thiện. Quá trình tự hoàn thiện này chính là lúc cảm giác nhập vai sâu sắc nhất.

Thứ được tích tụ là sự phẫn nộ hay sự kỳ vọng, hai việc này hoàn toàn khác nhau.

Tích tụ sự phẫn nộ dựa vào việc phản diện làm ác và nhân vật chính chịu ấm ức. Đây là con đường mà đa số truyện mạng hay dùng.

Tích tụ sự kỳ vọng lại dựa vào việc cho độc giả biết trước nhân vật chính có một con át chủ bài nào đó chưa bộc lộ, sau đó chờ đợi nó xuất hiện.

Cảm giác sướng của cách thứ hai thường "sạch sẽ" hơn, bởi vì nó không phụ thuộc vào việc độc giả phải ghét một người nào đó, mà chỉ cần độc giả mong đợi một việc gì đó.

Không phải độc giả nào cũng muốn ghét một ai, nhưng tất cả độc giả đều muốn nhìn thấy sự việc mà mình mong đợi xảy ra.

Ở đây có một kỹ năng được sử dụng tràn lan trong truyện mạng nhưng số người dùng thực sự tốt lại rất ít: Giả heo ăn thịt hổ (giả yếu).

Logic của việc giả yếu là, nhân vật chính rõ ràng có thực lực, nhưng chọn cách không bộc lộ, để đối phương tưởng mình là kẻ yếu ớt, cuối cùng mới tung át chủ bài vào thời khắc mấu chốt.

Thiết kế này nếu chỉ để làm cho phần kết sướng hơn, thì nó mới chỉ hoàn thành được một nửa.

Giả yếu còn có một chức năng khác: Nó đang tích tụ sự kỳ vọng, hơn nữa nó biến độc giả thành người duy nhất biết rõ sự tình.

"Tôi biết hắn không thực sự yếu, chỉ có tôi biết." Cảm giác độc quyền này chính là một trong những lý do khiến độc giả sẵn sàng theo dõi câu chuyện đến cùng.

Giả yếu dùng quá sớm, hoặc thời gian giả yếu quá ngắn, cảm giác độc quyền của độc giả chưa kịp tích tụ, lúc tung át chủ bài họ sẽ chỉ thấy "Ồ", chứ không thấy sướng.

Nói về mật độ của sảng điểm.

Sảng điểm không phải cứ càng dày đặc càng tốt, nhưng cụ thể phải kiểm soát mật độ như thế nào, phần lớn mọi người không có một đáp án rõ ràng.

Một tiêu chuẩn đánh giá thô sơ nhưng hiệu quả là: Giữa hai sảng điểm, độc giả phải có ít nhất một lần mang cảm giác "lần này có lẽ thực sự không qua khỏi rồi".

Nếu giữa hai sảng điểm, độc giả luôn cảm thấy nhân vật chính cầm chắc phần thắng, thì sảng điểm thứ hai sẽ mất tác dụng.

"Đã sớm biết là sẽ thắng" và "không biết có thắng được không rồi cuối cùng lại thắng", cảm xúc mang lại cho độc giả là hoàn toàn khác biệt. Cái trước là sự xác nhận, cái sau là sự giải phóng. Giải phóng mới chính là sảng điểm.

Còn một loại sảng điểm nữa, tác giả truyện mạng không dùng nhiều nhưng hiệu quả lại cực tốt: Đảo lộn nhận thức.

Đó không phải là sự đảo ngược về mặt sức mạnh, mà là sự lật đổ ở tầng nhận thức.

Độc giả suốt dọc đường đều tin rằng A là thật, sau đó tại một thời khắc nào đó bạn vạch trần ra, A không phải là thật, hơn nữa bạn đã từng cài cắm manh mối từ trước. Độc giả quay đầu suy nghĩ lại, phát hiện ra những manh mối đó vẫn luôn ở đó, chỉ là họ không hề nhận ra.

Vào khoảnh khắc này, độc giả sẽ có một cảm giác kép vô cùng kỳ diệu: Sự phẫn nộ vì bị lừa, và sự tự trách "đáng lẽ mình phải nhìn ra từ sớm". Hai loại cảm xúc này hòa trộn vào nhau, sinh ra một loại cảm giác sướng ở đẳng cấp rất cao.

Cảm giác sướng này hoàn toàn khác biệt so với cảm giác sướng do vả mặt, nó gần giống với trải nghiệm đọc tiểu thuyết trinh thám hơn.

Nói về một việc cụ thể: Cài cắm manh mối như thế nào?

Manh mối không phải là phục bút, rất nhiều người nhầm lẫn hai khái niệm này.

Phục bút là việc bạn đặt xuống một thứ để chờ sử dụng về sau. Còn manh mối là việc bạn đặt xuống một thứ, nhưng cách viết lại khiến độc giả lầm tưởng đó chỉ là một chi tiết bình thường.

Cách sử dụng manh mối là giấu nó vào trong những thông tin nhiễu.

Nếu trong nội dung chính xuất hiện một chi tiết mà độc giả nên chú ý, hãy đặt trước và sau nó hai ba chi tiết có cùng sức nặng để làm vỏ bọc. Trong số ba bốn chi tiết đó, chỉ có một cái là manh mối thật sự, những cái còn lại đều là thông tin nhiễu.

Khi độc giả lướt qua, họ không thể phán đoán được cái nào là quan trọng, cho nên họ sẽ tạm thời ghi nhớ tất cả. Sau đó đến lúc chân tướng được hé mở, manh mối thực sự sẽ được thắp sáng trong trí nhớ của họ.

Cảm giác được thắp sáng ấy, chính là kiểu "đúng đúng đúng, chính là nó". Bản thân điều này cũng là một loại sảng điểm.

Sau sảng điểm, độc giả đang ở trạng thái nào? Rất nhiều người chưa từng suy nghĩ về việc này.

Đa số mọi người bố trí xong sảng điểm là kết thúc, dường như sảng điểm chính là điểm cuối cùng của một sự việc.

Thế nhưng sau sảng điểm, độc giả đang ở trong trạng thái cảm xúc vừa mới được thỏa mãn. Trạng thái này diễn ra rất ngắn ngủi. Nếu bạn không ngay lập tức trao cho họ một kỳ vọng mới ngay trong trạng thái này, cảm xúc của họ sẽ nguội lạnh, và rồi họ sẽ đặt sách xuống.

Vì vậy, cách sử dụng đúng đắn của sảng điểm không phải là để kết thúc một sự việc, mà là để chuyển mạch truyện.

Sau sảng điểm, lập tức mở ra một nút thắt bí ẩn mới, hoặc biến mối đe dọa vừa mới kết thúc thành một mối đe dọa lớn hơn. Như vậy, cảm xúc của độc giả mới không có cơ hội thực sự nguội lạnh.

Cuối cùng, xin nói về một sự thật mà nhiều người không muốn thừa nhận.

Sảng điểm trong văn học mạng có một tiền đề mà đa số tác giả truyện sảng văn thường làm theo trực giác, nhưng chưa từng thực sự bóc tách phân tích: Tại sao độc giả phải quan tâm đến nhân vật chính?

Nếu ngay từ đầu độc giả đã không quan tâm đến người này, thì mọi sảng điểm về sau đều trở nên vô nghĩa.

Vả mặt không thấy sướng, bởi vì độc giả không ghét nhân vật phản diện. Không ghét là vì phản diện chưa thực sự làm tổn thương một người mà độc giả quan tâm.

Lội ngược dòng không thấy sướng, bởi vì độc giả không lo lắng cho nhân vật chính. Không lo lắng là vì độc giả chưa thực sự nhập vai vào trong truyện.

Cho nên, trước khi thiết kế sảng điểm, có một việc nền tảng hơn cần phải làm: Để độc giả ngay từ chương một đã tìm được một lý do để quan tâm đến nhân vật chính.

Việc này có thể rất đơn giản. Có thể là một chi tiết, có thể là một câu nói, có thể là một phản ứng cụ thể của nhân vật chính khi đối mặt với sự việc nào đó - nhưng nó bắt buộc phải tồn tại.

Nếu không làm được việc này, thì tất cả những bước bố trí về sau đều giống như xây nhà trên một mảnh đất không có nền móng.

Việc bố trí sảng điểm, suy cho cùng, chính là đang thao túng dòng thời gian cảm xúc của độc giả.

Bạn phải biết trước độc giả đang ở đâu, họ mang theo cảm xúc gì, thứ họ cần lúc này là tiếp tục tích tụ hay được giải phóng.

Từ đó, bạn mới biết được rằng, ở chương này, việc bạn cần làm là kìm nén họ, hay là trả lại cảm xúc cho họ.

Người hiểu được đạo lý này, sách họ viết ra sẽ khiến độc giả cảm thấy không thể dừng lại được, nhưng lại không thể nói rõ nguyên nhân cụ thể tại sao.

Kẻ không hiểu được đạo lý này, đắp đống rất nhiều thứ đáng lẽ phải sướng vào trong câu chuyện, nhưng độc giả xem xong chỉ thấy: Sao lại nhạt nhẽo thế này.

Sự "nhạt nhẽo" này chính là hậu quả của việc bạn dùng sức quá mạnh nhưng lại đặt sai chỗ.

Vậy chỗ bạn đang dùng sức hiện tại, đã đúng chưa?

Nguồn: TIÊN HIỀN THƯ VIỆN