Cơ Duyên hay Plot Armor? Vì Sao Nhân Vật Chính Hay May
Táng Địa | | 1
gp Thông tin
Có một câu hỏi đang nằm trên mục Q&A của thư viện mình mấy hôm nay: nhân vật chính thường nhận được quá nhiều cơ duyên, liệu có hợp lý không? Hai người trả lời, hai ý kiến trái ngược. Mình ngứa tay nên viết hẳn một bài.
Quan điểm của mình nói luôn cho gọn: may mắn trong truyện tu tiên không phải lỗi. Nó là tiền tệ. Tác giả tiêu tiền kiểu nào mới là chuyện đáng bàn.
Cơ duyên là thứ tác giả phải "chi" ra
Hãy nghĩ thế này. Một truyện cảnh giới chặt chẽ, từ Luyện Khí lên Trúc Cơ rồi Kim Đan, thì mỗi bước đột phá đều cần một khoản đầu tư. Có người đầu tư bằng mồ hôi, có người bằng tài nguyên, và có người được tác giả "tặng" một bí cảnh vô chủ. Cả ba đều là lựa chọn kể chuyện hợp lệ. Vấn đề chỉ nảy sinh khi khoản tặng ấy không đi kèm cái giá nào.
Từ điển Merriam-Webster đã ghi nhận plot armor như một tiếng lóng chính thức, mô tả đúng cái cảm giác nhân vật sống sót vì cốt truyện cần, không phải vì cậu ta xứng đáng. Nhưng chính trang đó cũng thừa nhận người ta thấy nó gần như không tránh được khi kể chuyện. Mình đồng ý. Không có tí may mắn nào thì truyện dài hàng nghìn chương không chạy nổi.
Vậy ranh giới nằm ở đâu? Mình có ba phép thử.
Ba phép thử: may mắn này có "mua" được bằng gì không?
Phép thử đầu tiên: nhân vật có chuẩn bị trước khi may mắn đến không. Cơ duyên rơi vào người đã luyện sẵn nền tảng thì đọc không cấn. Rơi vào người chưa làm gì thì cấn ngay.
Phép thử thứ hai: cơ duyên có để lại hậu quả không. Một món bảo vật tốt nhưng kéo theo kẻ thù, nghiệp quả, hay nhân quả phải trả thì mình tin. Món nào nhặt xong chỉ có lợi thì mình ngán.
Phép thử thứ ba, và là cái mình thích nhất: may mắn có bị đảo ngược ít nhất một lần không. Thế giới thật không ưu ái ai liên tục. Truyện nào dám cho nhân vật chính xui thật sự, mất một thứ không lấy lại được, thì những lần may sau đó mới có trọng lượng.
Nói thế để thấy: Đạo Mộ Bút Ký là ví dụ mình hay nhắc. Ngô Tà bước vào ván cục không phải vì được trời cho, mà vì bị kéo vào, rồi trả giá bằng cả tuổi trẻ. Mỗi lần thoát chết đều có ai đó hoặc cái gì đó phải mất. Đọc lên không thấy là "plot armor", thấy là hậu quả chồng chất.
Đời thật dạy ta tin vào may mắn kiểu khác
Chỗ này hơi lạc đề một chút, nhưng mình nghĩ nó giải thích vì sao độc giả khó tính với cơ duyên đến vậy. Truyện luyện cho ta một kỳ vọng: nỗ lực sẽ được thưởng, chuẩn bị đủ thì vận may tự tìm đến. Đời thật thì không vận hành thế.
Bài tổng hợp trên Scientific American về vai trò của may mắn cho thấy kết quả mô phỏng: những người thành công nhất hiếm khi là người tài giỏi nhất, mà là người tài ở mức khá cộng với chuỗi may mắn đúng lúc. Nghe chạnh lòng, nhưng nó cũng giải thích vì sao ta vừa ghét vừa mê nhân vật chính hay gặp may. Ta ghét vì thấy bất công. Ta mê vì trong lòng ai cũng mong một lần được trời thương.
Và đó là lý do mình thấy nhiều người cố tách bạch phần việc mình kiểm soát được khỏi phần chỉ có thể chấp nhận. Một ví dụ đời thường: ván bài hay cuộn xúc xắc thì kết quả hoàn toàn là ngẫu nhiên, nhưng chọn chơi ở đâu thì vẫn nằm trong tay người chơi. Với ai quan tâm đến baccarat trực tuyến uy tín, thứ duy nhất có thể kiểm soát là danh tiếng của nơi mình chọn, còn kết quả từng ván thì không ai mua được. Cũng là một bài học về việc biết mình quản được cái gì và không quản được cái gì, giống hệt cách một nhân vật chính khôn ngoan phân biệt cơ duyên với thực lực.
Khi cơ duyên cảm giác là "xứng đáng"
Nghiên cứu về kỹ năng và may mắn chỉ ra một thứ gọi là ngụy biện kể chuyện: sau khi một người thành công, ta có xu hướng dựng lại quá khứ của họ thành một đường thẳng tất yếu. Các tác giả truyện dài hiểu rõ điều này. Họ viết ngược: biết trước kết cục, rồi rải cơ duyên sao cho nhìn lại thấy hợp lý.
Khi làm tốt, ta đọc đến chương một trăm sẽ thấy lần nhặt được cổ vật ở chương hai mươi là mầm mống. Khi làm dở, ta đọc đến chương một trăm vẫn thấy cổ vật ấy chỉ là một cú hích tiện lợi.
Mình tạm chia cơ duyên thành hai loại. Loại một là cơ duyên được gieo từ trước: có nhân, có quả, có người trả giá. Loại hai là cơ duyên rơi xuống đúng lúc nhân vật sắp chết, đúng chỗ cốt truyện bí. Loại hai đọc lần đầu thì sướng, đọc lần hai thì chán.
Vậy có nên bỏ truyện vì nhân vật chính quá may?
Không hẳn. Mình vẫn đọc những bộ may mắn kinh khủng, vì đôi khi người ta đọc truyện để thư giãn, không để thẩm định logic. Có một vị trí rất chính đáng cho kiểu truyện thoải mái ấy, giống như ai cũng cần vài bộ phim giải trí giữa những phim nghệ thuật.
Nhưng nếu bạn đang chọn truyện để theo dài hạn, hãy để ý ba phép thử ở trên. Truyện nào qua được cả ba thì thường bền và ít khiến bạn tụt hứng giữa chừng.
Câu hỏi thường gặp
Plot armor và cơ duyên khác nhau thế nào?
Cơ duyên là cơ hội được cài vào thế giới truyện, thường có nguyên nhân và hệ quả. Plot armor là khi nhân vật thoát nạn chỉ vì cốt truyện cần, không có lý do nội tại. Hai khái niệm giao nhau nhiều, nhưng cơ duyên viết tốt thì không bị gọi là plot armor.
Tại sao độc giả vẫn thích nhân vật chính may mắn?
Vì nó mang lại cảm giác được thưởng. Nghiên cứu về cách người ta đánh giá kỹ năng và vận may cho thấy con người dễ nhầm kết quả tốt là do tài. Khi đọc truyện, ta vui vẻ nhập vai vào ảo giác ấy.
Truyện nào được xem là cân bằng cơ duyên và nỗ lực tốt?
Tùy khẩu vị, nhưng những bộ có nhân vật phải trả giá đều đặn cho mỗi lần may mắn thường được khen. Đạo Mộ Bút Ký hay được nhắc vì mọi bước đi của Ngô Tà đều kéo theo mất mát rõ ràng.
Làm sao tự đánh giá cơ duyên trong truyện mình đang đọc?
Hỏi ba câu: nhân vật có chuẩn bị trước không, cơ duyên có để lại hậu quả không, và tác giả có dám cho nhân vật xui thật sự không. Ba câu mà gật đầu cả thì cơ duyên ấy đáng tin.
Bài này có spoil truyện nào không?
Mình chỉ nhắc đại ý, không đi vào chi tiết kết cục của bất kỳ bộ nào. Bạn vẫn có thể đọc thoải mái nếu chưa theo kịp.
Bạn nghĩ sao? Vào mục Q&A để lại ý kiến, mình rất muốn nghe bộ nào bạn thấy cơ duyên "hợp lý đến phát khóc", và bộ nào bạn thấy lười đến mức chỉ muốn quăng sách.
Thư hữu cần đăng nhập để bình luận!
Bằng hữu tới nói 2 câu đi...
HỘ THIÊN GIÁO
Thôn Phệ Tinh Không: Thanh Đâu Khấu Tôn Giả
Thôn Phệ Tinh Không: Tháp Lạp Tỏa
Thôn Phệ Tinh Không: Tháp Long Vương
Thôn Phệ Tinh Không: Thất Kiếm Vương
Thôn Phệ Tinh Không: Thiên Dương Tôn Giả
Thôn Phệ Tinh Không: Thiên Hoa Tôn Giả
Thôn Phệ Tinh Không: Thiên Trận Vương
Thôn Phệ Tinh Không: Thiết Đầu
Thôn Phệ Tinh Không: Thiết Kỳ Vương
Thôn Phệ Tinh Không: Thiết lập thế giới quan
Thôn Phệ Tinh Không: Thứ Ô Ma Chủ
Thôn Phệ Tinh Không: Thứ Tâm Chi Chủ
Thôn Phệ Tinh Không: Thung Yến Vương
Thôn Phệ Tinh Không: Thương Kim Vương
TIÊN HIỀN THƯ VIỆN
Tiên hiền thư viện tổng hợp review truyện, sưu tầm kinh điển trích lời, viết xuống tiêu điểm nhân vật, cầm tay chỉ đạo sáng tác, tóm tắt truyện chữ, đóng góp truyện ngôn tình, review truyện ngôn tình.
