Bài chòi Trung Bộ vui nhộn thế nào mà được UNESCO ghi danh? Chuyện hội xuân miền Trung
Táng Địa | | 5
gp Thông tin
Mỗi dịp Tết đến xuân về, ở nhiều làng quê miền Trung lại vang lên tiếng hô thi lanh lảnh bên những dãy chòi tre. Đó là hội bài chòi, trò chơi dân gian vừa vui vừa có thưởng đã đi cùng người dân qua nhiều thế hệ. Bài chòi bắt nguồn từ đâu, chơi như thế nào, vì sao được UNESCO ghi danh, và ngày nay ta nên nhìn các trò giải trí có thưởng ra sao? Bài viết sẽ kể lần lượt từng câu chuyện đó.
Bài chòi bắt nguồn từ đâu?
Bài chòi là loại hình sinh hoạt dân gian phổ biến ở các tỉnh Trung Bộ, từ Quảng Bình, Quảng Trị cho tới Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa. Theo nhiều tài liệu, hình thức này được cho là bắt nguồn từ những chòi canh dựng giữa đồng để giữ mùa màng. Người canh gõ mõ, hô vang để báo hiệu, rồi dần dần thêm lời ca tiếng hát cho đỡ buồn trong đêm dài.
Từ chòi canh, người dân nghĩ ra cách dựng nhiều chòi thành hàng để vui chơi trong dịp lễ hội. Trò chơi vì thế gắn chặt với nhịp sống nông nghiệp: sau mùa gặt, sau những ngày làm lụng vất vả, cả làng kéo nhau ra bãi đất rộng cùng giải trí. Cách kể này chưa có mốc thời gian thật chắc chắn, nhưng nó phản ánh đúng tinh thần cộng đồng của bài chòi.
Một hội chơi bài chòi diễn ra thế nào?
Hội bài chòi thường được dựng ở sân đình hoặc một bãi đất rộng giữa làng. Người ta cắm một dãy chòi nhỏ bằng tre, mái lợp tranh hoặc lá, xếp thành hàng hay vòng cung. Mỗi chòi có vài người ngồi, tay cầm những thẻ tre ghi tên con bài. Ở giữa là chòi trung tâm dành cho anh hiệu, người điều khiển cả cuộc chơi và giữ không khí cho hội.
Anh hiệu rút một con bài từ ống tre, nhưng không đọc thẳng tên mà hô thi bằng những câu hát vần vè, nửa như kể chuyện nửa như đố vui. Người chơi lắng nghe, đoán rồi so với thẻ của mình. Ai có thẻ trùng sẽ gõ mõ báo hiệu. Khi đủ bộ thẻ cần thiết thì hô “tới” và nhận phần thưởng nhỏ, thường là chút quà mang ý nghĩa may mắn đầu năm.
Dãy chòi tre dựng giữa sân làng trong ngày hội xuân miền Trung
Anh hiệu, con bài và những vai trò trong hội
Nhìn bề ngoài, bài chòi có vẻ đơn giản, nhưng mỗi thành phần đều có nhiệm vụ riêng. Bảng dưới đây tóm tắt những vai trò chính để bạn dễ hình dung khi lần đầu đi xem hội:
|
Thành phần |
Vai trò trong hội |
|---|---|
|
Chòi tre |
Nơi người chơi ngồi, đồng thời là không gian chung của cả hội |
|
Thẻ tre |
Vật cầm tay ghi tên con bài để đối chiếu với câu hô |
|
Con bài trong ống |
Được rút ngẫu nhiên, mỗi con gắn với một câu thi riêng |
|
Anh hiệu |
Người hô thi, giữ nhịp và tạo không khí cho cả sân |
|
Mõ và trống |
Báo hiệu có người trúng, tạo âm thanh quen thuộc của hội |
Bộ bài chòi thường được kể là gồm khoảng ba chục con, nhiều con mang tên gọi dân dã, nghe là thấy gần gũi với đời sống nông thôn. Cái hay là người chơi không chỉ nhìn hình mà còn phải nghe lời thi, nên trò chơi vừa rèn trí nhớ vừa thử độ nhanh tai. Trẻ nhỏ thường ngồi cạnh người lớn để học cách nghe và đoán.
Vai trò của anh hiệu đặc biệt quan trọng. Người này phải thuộc rất nhiều câu thi, hát hay, ứng đối nhanh và đôi khi còn pha trò để sân hội thêm rôm rả. Nhiều anh hiệu nổi tiếng trong vùng được dân làng quý như một nghệ nhân thật sự. Có người chỉ cần cất giọng là cả sân đã im phăng phắc chờ nghe con bài tiếp theo.
Từ trò chơi hội làng thành di sản của nhân loại
Năm 2017, UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam” vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Điều được đánh giá cao không chỉ là trò chơi, mà còn là sự kết hợp giữa âm nhạc, thơ ca, diễn xuất và sinh hoạt cộng đồng. Bài chòi cho thấy một trò vui dân dã cũng có thể mang chiều sâu văn hóa.
Sau khi được ghi danh, nhiều địa phương miền Trung mở lại các hội chơi, dựng không gian biểu diễn cho du khách và đưa bài chòi vào hoạt động ngoại khóa ở trường học. Điều đáng quý là người trẻ bắt đầu tò mò hơn với những làn điệu cũ. Một trò chơi từng chỉ xuất hiện dịp Tết nay có thể được thưởng thức quanh năm ở một số điểm du lịch.
Giải trí có thưởng ngày xưa và ngày nay
Bài chòi cho thấy người Việt từ lâu đã gắn niềm vui với một chút may mắn và phần thưởng nhỏ. Nhưng điểm mấu chốt là không khí chung chứ không phải chuyện thắng thua. Phần thưởng chỉ là cái cớ để cả làng quây quần, nghe hát, cười đùa và gặp lại người quen sau một năm xa cách. Chính sự tiết chế đó khiến hội chơi sống được lâu đến vậy.
Ngày nay, nhu cầu giải trí của nhiều người chuyển dần lên mạng, nơi chỉ cần một chiếc điện thoại là có thể tham gia. Nếu tò mò về cách một thương hiệu giải trí trực tuyến như BJ88 trình bày thông tin, sản phẩm và các điều khoản, bạn có thể xem qua để so sánh với những nguồn khác trước khi tự quyết định có tham gia hay không. Việc đọc kỹ trước luôn tốt hơn bấm vào cho vui.
Người dân quây quần bên nhau xem hội, tiếng cười lan khắp sân làng
Chơi có trách nhiệm: bài học từ hội làng
Người xưa chơi bài chòi theo mùa, có giờ giấc rõ ràng và phần thưởng rất nhỏ, đó là một mẫu hình đáng tham khảo. Với giải trí trực tuyến cũng vậy, nên đọc kỹ quy định độ tuổi, điều khoản và cách bảo mật tài khoản. Một số người còn xem thêm giao diện của BJ 88 để đối chiếu cách các trang trình bày thông tin trước khi đưa ra lựa chọn cho mình.
Dù chơi ở sân đình hay trên màn hình, vài nguyên tắc nhỏ sau đây giúp giữ niềm vui được trọn vẹn:
- Coi đây là giải trí, đặt trước giới hạn thời gian cho mỗi lần chơi và dừng đúng giờ.
- Chỉ dùng khoản tiền nhỏ dành riêng cho giải trí, tuyệt đối không dùng tiền sinh hoạt hay tiền vay mượn.
- Không chơi để gỡ thua, nghỉ ngơi khi thấy căng thẳng hoặc mất kiểm soát.
- Chỉ tham gia khi đủ 18 tuổi và ưu tiên những nền tảng minh bạch về thông tin.
Kết luận
Từ chiếc chòi canh giữa đồng đến sân hội đông vui và danh sách di sản của UNESCO, bài chòi là câu chuyện về cách người Việt biến một công việc bình thường thành niềm vui chung. Phần thưởng nhỏ chỉ là gia vị, còn lời hát, tiếng mõ và những khuôn mặt quen thuộc mới là điều khiến hội đáng nhớ. Nếu có dịp ghé miền Trung vào mùa xuân, hãy thử ngồi vào một chiếc chòi tre và nghe anh hiệu cất giọng.
Thư hữu cần đăng nhập để bình luận!
Bằng hữu tới nói 2 câu đi...
HỘ THIÊN GIÁO
Thôn Phệ Tinh Không: Dung Hợp Tôn Giả
Thôn Phệ Tinh Không: Hắc Liên Chi Chủ
Thôn Phệ Tinh Không: Hắc Nha Vương
Thôn Phệ Tinh Không: Hắc Niểu Vương
Thôn Phệ Tinh Không: Hắc Phong
Thôn Phệ Tinh Không: Hắc Thế Vương
Thôn Phệ Tinh Không: Hắc Thiên Lĩnh Chủ
Thôn Phệ Tinh Không: Hành Huyền Chi Chủ
Thôn Phệ Tinh Không : Hô Diên Bác
Thôn Phệ Tinh Không: Hổ Thứ Vương
Thôn Phệ Tinh Không: Hồng và Lôi Thần cuối cùng đã đạt đến cảnh giới nào? Kết cục cuối cùng ra sao?
Thôn Phệ Tinh Không: Hư Chân Ma Thần
Thôn Phệ Tinh Không: Huyền Mộ Vương
Thôn Phệ Tinh Không: Huyết Dực
TIÊN HIỀN THƯ VIỆN
Tiên hiền thư viện tổng hợp review truyện, sưu tầm kinh điển trích lời, viết xuống tiêu điểm nhân vật, cầm tay chỉ đạo sáng tác, tóm tắt truyện chữ, đóng góp truyện ngôn tình, review truyện ngôn tình.
